Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi
Büyük Kaza Senaryo Dokümanı, BEKRA kapsamındaki her kuruluşun (alt ve üst seviyeli) hazırlaması gereken belgedir. Tebliğ, tüm tehlikeli ekipmanların bir defada değil, dört yıla yayılan bir takvimle ele alınmasına izin verir. Takvim iyi kurulursa iş yükü yıllara dağılır, en riskli ekipman da sıranın başına geçer.
Tebliğin Dört Yıllık Kuralı
- Yeni açılan veya yeni kapsama giren kuruluş, ilk yıl içinde tehlikeli ekipmanlarının en az dörtte biri için senaryo hazırlar.
- Sonraki yıllarda her yıl yeni ekipman grupları eklenir; dört yılın sonunda tüm tehlikeli ekipmanlar kapsanmış olur.
- Dört yıllık süreden sonra eklenen ekipmanın senaryosu, ekipman işletmeye alınmadan önce tamamlanır.
Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171).
Hangi Ekipman Önce?
Tebliğ sıralamayı işletmeciye bırakır. Önerimiz, ilk yıl şu ekipmanları almak:
- Envanterin en büyük kısmını tutan tanklar ve depolar
- Basınçlı sıvılaştırılmış gaz (LPG, amonyak) depoları
- Toksik madde içeren ekipmanlar
- Yerleşim alanına veya komşu tesise en yakın ekipmanlar
- Geçmişte olay veya ramak kala yaşanan ekipmanlar
1×10⁻⁴/Yıl Ölçütü
Yönetmeliğin 9. maddesi, tehlikeli ekipmanlardan kaynaklanan her büyük kaza senaryosunun gerçekleşme sıklığının yılda 1×10⁻⁴ veya altına indirilmesini ister. Bu nedenle senaryo dokümanı yalnızca "ne olur" sorusunu değil, "ne sıklıkla olur ve bunu nasıl düşürürüz" sorusunu da cevaplamalıdır. Sıklık hesabında LOPA en pratik araçtır.
Örnek Dört Yıllık Plan
| Yıl | Kapsam |
|---|---|
| 1 | En büyük envanterli tank sahası ve LPG deposu (ekipmanların ≥ %25'i) |
| 2 | Proses reaktörleri ve bağlı hatlar |
| 3 | Dolum ve boşaltma noktaları, transfer pompaları |
| 4 | Kalan ekipmanlar ve ilk üç yılın güncellemesi |
Tablo bir örnektir; gerçek plan tesisin ekipman listesine ve risk sıralamasına göre yapılır.
Planlama ve hesaplar için Büyük Kaza Senaryo Dokümanı sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702)