Hangi Ekipmanlar Bu Kontrole Girer?
Vinç, kren, forklift, platform, konveyör, iskele ve kaldırma aksesuarlarını (sapan, kanca, kıskaç, vakumlu ve manyetik kaldırıcılar) periyodik olarak kontrol ediyoruz. Taşıyıcı yapıya, mekanizmaya, frenlere ve emniyet donanımına bakıyor, gerekli yük testlerini yapıyoruz.
Kontrolü Zorunlu Kılan Düzenleme
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628), EK-III (23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yenilenmiş hali)
- Asansör Yönetmeliği kapsamındaki asansörler, Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'ne göre kontrol edilir (EK-III 2.2.4)
Hangi Ekipman Ne Sıklıkla Kontrol Edilir?
| Ekipman | Azami periyot | Kontrol kriteri (standart / mevzuat) |
|---|---|---|
| Kablolu taşıma tesisatları | 1 yıl | TS EN 1709 |
| Krenler (köprülü, portal, mobil, yükleyici, kule, kıyı ötesi, döner kollu ve benzeri) | 1 yıl | TS EN 15011, TS EN 14985, TS EN 13852-1, TS EN 13852-2, TS EN 13000+A1, TS EN 12999, TS EN 14439+A2, TS EN 13001 serisi, TS ISO 9927-1 |
| Vinçler ve kaldırma teçhizatları (monoray, traksiyonel, çektirme, gerdirme ve benzeri) | 1 yıl | TS EN 14492-1+A1, TS EN 13157+A1 |
| Endüstriyel araçlar (forklift, transpalet, yük ve personel taşıyıcı, değişken erişimli araç, sipariş toplayıcı ve benzeri) | 1 yıl | TS EN ISO 3691 serisi, FEM 4.004 |
| Araç kaldırma liftleri | 1 yıl | TS EN 1493 |
| Kaldırma tablaları | 1 yıl | TS EN 1570-1+A1, TS EN 1570-2 |
| Sütunlu çalışma platformları | 1 yıl | TS EN 1495+A2 |
| Asılı erişim donanımları | 1 yıl | TS EN 1808 |
| Yükseltilebilen seyyar iş platformları | 1 yıl | TS EN 280+A1 |
| İnşaat asansörleri | 1 yıl | TS EN 12159, TS EN 12158-1, TS EN 16719 |
| Eğimli yük taşıma tertibatları | 1 yıl | TS EN 12158-2+A1 |
| Hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformları | 1 yıl | TS EN 81-40, TS EN 81-41 |
| Servis asansörleri | 1 yıl | TS EN 81-3+A1 |
| Kren asansörleri | 1 yıl | TS EN 81-43 |
| Rüzgar türbinlerindeki kaldırma donanımları | 1 yıl | TS EN 81-44 |
| Yük asansörleri | 1 yıl | TS EN 81-31 |
| Manipülatörler | 1 yıl | TS EN 14238+A1 |
| Uçak yer destek donanımları | 1 yıl | TS EN 12312-1, TS EN 12312-3+A1, TS EN 12312-4, TS EN 12312-6, TS EN 12312-8, TS EN 12312-9, TS EN 12312-10+A1, TS EN 12312-11, TS EN 12312-15, TS EN 12312-19+A1 |
| Yürüyen merdivenler ve yürüyen yollar | 1 yıl | TS EN 115-1 ve TS EN 115-2 |
| Yapı iskeleleri | 6 ay | TS EN 12810-1, TS EN 12810-2 TS EN 12811-1 ve TS 13662 standartlarında belirtilen kriterlere uygun olarak ve EK-II’nin 4 üncü maddesinde belirtilen hususlar dikkate alınarak yapılır |
| Mobil erişim ve çalışma kuleleri (seyyar iskeleler) | 1 yıl | TS EN 1004-1 |
| Sürekli taşıma donanımları (konveyörler) | 1 yıl | TS EN 618+A1, TS EN 619+A1, TS EN 620 |
| Kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar (sapanlar, kıskaçlar, vakum kaldırıcı, manyetik kaldırıcı ve benzeri) | 1 yıl | TS EN 14502-1, TS EN 13414-2+A2, TS EN 1492 serisi, TS EN 818-6+A1, TS EN 13155 |
Süreler, ilgili standartta süre belirtilmemişse uygulanan azami sürelerdir; standardın öngördüğü süreler saklıdır. Ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, kaza veya revizyon geçmişi gibi etkenlere göre yapılan risk değerlendirmesiyle sıklık artırılabilir (EK-III 1.10).
Yük asansörü: taşıyıcısında insan bulunmayan, yalnızca yük taşınan asansör. Uçak yer destek donanımlarında kapsam yalnızca kaldırma-iletme ekipmanları ve aksesuarlarıdır. İskeleler taşıyabilecekleri azami yük görünecek şekilde işaretlenir. Rüzgâr türbinlerindeki kaldırma donanımlarında, TS EN 81-44'ten önce üretilenler için imalatçı şartları kullanılır.
Tablodaki yıllık (veya belirtilen) periyodun dışında şu durumlarda da kontrol gerekir (Yönetmelik md. 7):
- Güvenliği kurulum ve montaja bağlı ekipmanda, kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce
- Önemli bakım ve onarımlardan sonra
- Seyyar olmayan ekipmanın her yer değişikliğinde
- Kaza, doğal olay, çalışma şeklinde değişiklik veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra
Yük Testi Nasıl Uygulanır?
Standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene yapılır; yük testleri şu koşullarla uygulanır (EK-III 2.2.1):
- En fazla yılda bir: işletme kapasitesi belirlenmişse işletme kapasitesiyle, belirlenmemişse kaldırma kapasitesiyle yük testi.
- En fazla üç yılda bir veya her önemli bakım-onarımdan sonra: kaldırma kapasitesi ve test katsayılarıyla yük testi.
Bakanlığın ekipmana özgü dokümanı yoksa test yükünü yetkili kişi standartlara ve ekipmanın çalışma prensibine göre belirler. Genel kural olarak statik test katsayısı elle işletilen ekipman ve aksesuarlarda 1,5, diğerlerinde 1,25; dinamik test katsayısı 1,1'dir (EK-III 2.2.1.1).
Etiketteki kapasitenin altında kullanılan ekipmanda işletme kapasitesi görünür şekilde işaretlenir; bunun üstünde yük kaldırılacaksa ekipman yeni yüke göre test edilmeden kullanılamaz (EK-III 2.2.5). İnsan taşımak için tasarlanmış, karşı ağırlıklı veya kapasitesi kol konumuna göre değişen ekipmanda işletme kapasitesi belirlenemez (EK-III 2.2.1.2). Gerekirse muayene ve testlerin yanında tahribatsız muayene de yapılabilir.
Yetkili meslekler (EK-III 2.2.2): makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri; makine veya metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker/yüksek teknikerleri. İskelelerde ayrıca inşaat mühendisleri ve ilgili teknik öğretmen ve teknikerler; gemi inşa ve onarım işlerinde gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisleri ve gemi teknikerleri.
Kaldırma Ekipmanı Raporu
Rapor, EK-III madde 1.7'de tanımlanan bölümlerle düzenlenir: genel bilgiler ve kontrol metodu, ekipman etiket ve tespit bilgileri, test değerleri, kullanılan ölçüm aletleri ve kalibrasyonları, muayene kriterleri, kusur açıklamaları, sonuç ve kanaat. Raporu EKİPNET'e kayıtlı, periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi onaylar. Onaysız rapor geçersizdir.
- Sonuç ve kanaat bölümünde ekipmanın kullanılabileceği veya uygunsuzluk giderilene kadar kullanılamayacağı açıkça yazılır.
- Uygunsuz bulunan ekipman giderilene kadar kullanılmaz ve işveren bunu görünür şekilde işaretler; düzeltmeden sonra ikinci kontrol yapılıp yeni rapor düzenlenir.
- Bakanlığın rapor formatı ve kriteri yayımlanmış ekipmanlarda kusurlar hafif/ağır olarak derecelendirilir. Hafif kusurlar bir sonraki kontrol başlangıç tarihine kadar giderilmezse ağır kusur sayılır.
- Raporlar ekipman kullanıldığı sürece saklanır.
Raporlarımızı sahada kendi geliştirdiğimiz F'OPS uygulamasıyla hazırlıyoruz. Periyodik kontrol hizmetlerinde TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonlu çözüm ortaklarımızla destek olmaktayız.
Sıkça Sorulan Sorular
Forklift ve transpaletler de yıllık kontrole tabi mi?
Evet. Forklift, transpalet, yük ve personel taşıyıcı, sipariş toplayıcı gibi endüstriyel araçlar, standartta süre belirtilmemişse en geç yılda bir kontrol edilir.
Yapı iskeleleri neden 6 ayda bir?
Azami 6 aylık periyot EK-III Tablo-2'den gelir. Bunun dışında iskele ilk kurulumdan sonra ve her yükseltme ya da değişiklikten sonra yeniden kontrol edilir.
Sapan ve zincirler de raporlanır mı?
Evet. Kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar (sapan, kıskaç, vakumlu ve manyetik kaldırıcı vb.) Tablo-2'de ayrı satır olarak yer alır ve yıllık kontrole tabidir.
Teknik kontrol: M. Abdullah Parlak, Makina Mühendisi