Ex Ekipman Koruma Tipini Koruyor mu?
Bu muayene, patlayıcı ortamdaki elektrikli ekipmanın koruma tipini (alev sızdırmazlık, artırılmış emniyet, kendinden emniyetlilik, basınçlandırma vb.) zamanla yitirip yitirmediğini kontrol eder.
Gevşemiş bir kapak cıvatası, yanlış seçilmiş kablo rakoru ya da üstü boyanmış bir alev yolu, Ex sertifikalı ekipmanı tutuşturucu kaynağa çevirebilir.
Kontrolün Dayandığı Mevzuat
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628), EK-III (23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yenilenmiş hali)
- TS EN IEC 60079-17: Elektrik tesislerinin muayenesi ve bakımı
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633)
Ex Tesisat Ne Sıklıkla Kontrol Edilir?
| Ekipman | Azami periyot | Kontrol kriteri (standart / mevzuat) |
|---|---|---|
| Elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı | 1 yıl | 21/8/2001 tarihli ve 24500 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, 30/11/2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmî Gazete‘de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ve 4/11/1984 tarihli ve 18565 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ile TS EN 60079 serisi, TS HD 60364-4 serisi, TS HD 60364-5 Serisi, TS HD 60364-6 |
Süreler, ilgili standartta süre belirtilmemişse uygulanan azami sürelerdir; standardın öngördüğü süreler saklıdır. Ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, kaza veya revizyon geçmişi gibi etkenlere göre yapılan risk değerlendirmesiyle sıklık artırılabilir (EK-III 1.10).
Elektrik tesisatının kontrol kriterleri arasında TS EN 60079 serisi de sayılmıştır; patlayıcı ortamdaki elektrik tesisatı bu kapsamda en fazla yılda bir kontrol edilir. Elektrik ve topraklama tesisatı için tesisat projesi aranır (EK-III 2.3.7).
Tablodaki yıllık (veya belirtilen) periyoda ek olarak periyodik kontrol şu durumlarda da yapılır (Yönetmelik md. 7):
- Güvenliği kurulum ve montaja bağlı ekipmanda, kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce
- Önemli bakım ve onarımlardan sonra
- Seyyar olmayan ekipmanın her yer değişikliğinde
- Kaza, doğal olay, çalışma şeklinde değişiklik veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra
Görsel, Yakın ve Detaylı Muayene
TS EN IEC 60079-17 muayene derinliğini üç seviyeye ayırır:
| Seviye | Ne yapılır? |
|---|---|
| Görsel | Alet kullanmadan, kapak açmadan görülebilen kusurlar: eksik cıvata, hasarlı mahfaza, kablo hasarı |
| Yakın | Görsele ek olarak merdiven ve el aletleriyle, kapak açmadan yapılan kontroller: cıvata sıkılığı, kablo rakorları |
| Detaylı | Kapak açılarak iç bağlantılar, alev yolları, contalar ve gerekirse ölçümlerle yapılan inceleme |
- Ekipmanın bölge, grup ve sıcaklık sınıfına uygunluğu
- Topraklama ve eş potansiyel bağlantıları
- Kablo giriş ve rakorları, kullanılmayan girişlerin körlenmesi
- Yalıtım direnci ve koruma ayarları
Yetkili meslekler (EK-III 2.3.2): elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker/yüksek teknikerleri. 1 kV ve altındaki tesisatlar ile yangın algılama ve uyarı sistemlerinde elektronik mühendisleri; akümülatör ve katodik koruma tesisatlarında kimya mühendisleri de kontrol yapabilir.
Ekipmanın bölgeye uygunluğu ilk kez değerlendirilecekse Ex-proof ekipman uygunluk değerlendirmesi sayfasına bakın.
Ex Muayene Raporunda Neler Bulunur?
Rapor, EK-III madde 1.7'de tanımlanan bölümlerle düzenlenir: genel bilgiler ve kontrol metodu, ekipman etiket ve tespit bilgileri, test değerleri, kullanılan ölçüm aletleri ve kalibrasyonları, muayene kriterleri, kusur açıklamaları, sonuç ve kanaat. Raporu EKİPNET'e kayıtlı, periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi onaylar. Onaysız rapor geçersizdir.
- Sonuç ve kanaat bölümünde ekipmanın kullanılabileceği veya uygunsuzluk giderilene kadar kullanılamayacağı açıkça yazılır.
- Uygunsuz bulunan ekipman giderilene kadar kullanılmaz ve işveren bunu görünür şekilde işaretler; düzeltmeden sonra ikinci kontrol yapılıp yeni rapor düzenlenir.
- Bakanlığın rapor formatı ve kriteri yayımlanmış ekipmanlarda kusurlar hafif/ağır olarak derecelendirilir. Hafif kusurlar bir sonraki kontrol başlangıç tarihine kadar giderilmezse ağır kusur sayılır.
- Raporlar ekipman kullanıldığı sürece saklanır.
Raporlarımızı sahada kendi geliştirdiğimiz F'OPS uygulamasıyla hazırlıyoruz. Periyodik kontrol hizmetlerinde TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonlu çözüm ortaklarımızla destek olmaktayız.
Sıkça Sorulan Sorular
Ex muayenesi elektrik tesisatı muayenesinden ayrı mı yapılır?
Patlayıcı ortamdaki elektrik tesisatı, elektrik tesisatının periyodik kontrolüne dahildir ve TS EN 60079 serisi esas alınarak kontrol edilir. Ekipmanı çok olan tesislerde envantere dayalı ayrı Ex raporu takibi kolaylaştırır.
Kontrolü yapan kişide hangi yetki aranır?
EK-III 2.3.2'de sayılan mesleklerden olan ve EKİPNET'e kayıtlı yetkili kişi.
Teknik kontrol: Eyüp Yıldız, Elektrik Mühendisi