Hangi Makineler, Neye Bakılır?
Dozer, yükleyici, kazıcı-yükleyici (beko), hidrolik kazıcı (ekskavatör), damperli kamyon, greyder, silindir, asfalt ve beton pompası gibi iş makinelerinin güvenlik donanımı, hidrolik sistem, fren, direksiyon, devrilmeye ve düşen cisme karşı koruma yapıları açısından periyodik olarak kontrol edilmesidir.
Kontrolün Dayanağı
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628), EK-III (23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yenilenmiş hali)
Makine Türüne Göre Kontrol Aralığı
| Ekipman | Azami periyot | Kontrol kriteri (standart / mevzuat) |
|---|---|---|
| Sondaj makinaları | 1 yıl | TS EN 16228 serisi |
| Çekici dozerler | 1 yıl | TS EN 474-2+A1 |
| Yükleyiciler | 1 yıl | TS EN 474-3+A1 |
| Kazıcı yükleyiciler | 1 yıl | TS EN 474-4+A2 |
| Hidrolik kazıcılar | 1 yıl | TS EN 474-5+A3 |
| Damperli kamyonlar | 1 yıl | TS EN 474-6+A1 |
| Skreyperler | 1 yıl | TS EN 474-7+A1 |
| Greyderler | 1 yıl | TS EN 474-8+A1 |
| Boru döşeyiciler | 1 yıl | TS EN 474-9+A1 |
| Trençerler | 1 yıl | TS EN 474-10+A1 |
| Toprak ve çöp sıkıştırıcılar | 1 yıl | TS EN 474-11+ A1 |
| Halatlı kazıcılar | 1 yıl | TS EN 474-12+A1 |
| Yol düzeltme makinaları | 1 yıl | TS EN 500-2+A1 |
| Zemin stabilize makinaları | 1 yıl | TS EN 500-3+A1 |
| Zemin sıkıştırma makinaları | 1 yıl | TS EN 500-4 |
| Asfaltlama makinaları | 1 yıl | TS EN 500-6+A1 |
| Beton ve harç için taşıma - püskürtme ve yerleştirme makineleri (beton pompası) | 1 yıl | TS EN 12001 |
Süreler, ilgili standartta süre belirtilmemişse uygulanan azami sürelerdir; standardın öngördüğü süreler saklıdır. Ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, kaza veya revizyon geçmişi gibi etkenlere göre yapılan risk değerlendirmesiyle sıklık artırılabilir (EK-III 1.10).
Tablodaki yıllık (veya belirtilen) periyoda ek olarak periyodik kontrol şu durumlarda da yapılır (Yönetmelik md. 7):
- Güvenliği kurulum ve montaja bağlı ekipmanda, kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce
- Önemli bakım ve onarımlardan sonra
- Seyyar olmayan ekipmanın her yer değişikliğinde
- Kaza, doğal olay, çalışma şeklinde değişiklik veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra
Sahada Kontrol Ettiğimiz Noktalar
- Operatör kabini, ROPS/FOPS koruma yapıları, emniyet kemeri
- Fren, direksiyon, aydınlatma, sesli ve ışıklı ikaz sistemleri, geri vites alarmı
- Hidrolik silindirler, hortumlar ve bağlantılarda sızıntı ve hasar
- Kova, bom, pim ve burçlarda aşınma; taşıyıcı yapıda çatlak
- Kaldırma amaçlı kullanılıyorsa yük tablosu ve yük testi (birden fazla iş yapan makine her işlevi için ayrıca kontrole tabidir, EK-III 1.5)
Yetkili meslekler (EK-III 2.6.1): makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri; makine ve metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker/yüksek teknikerleri. Muayeneye ek olarak tahribatsız muayene uygulanabilir.
Raporda Ne Yazar, Kim Onaylar?
Rapor, EK-III madde 1.7'de tanımlanan bölümlerle düzenlenir: genel bilgiler ve kontrol metodu, ekipman etiket ve tespit bilgileri, test değerleri, kullanılan ölçüm aletleri ve kalibrasyonları, muayene kriterleri, kusur açıklamaları, sonuç ve kanaat. Raporu, EKİPNET'e kayıtlı periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi onaylar; onaysız rapor geçersizdir.
- Sonuç ve kanaat bölümünde ekipmanın kullanılabileceği veya uygunsuzluk giderilene kadar kullanılamayacağı açıkça yazılır.
- Uygunsuz bulunan ekipman giderilene kadar kullanılmaz ve işveren bunu görünür şekilde işaretler; düzeltmeden sonra ikinci kontrol yapılıp yeni rapor düzenlenir.
- Bakanlığın rapor formatı ve kriteri yayımlanmış ekipmanlarda kusurlar hafif/ağır olarak derecelendirilir. Hafif kusurlar bir sonraki kontrol başlangıç tarihine kadar giderilmezse ağır kusur sayılır.
- Raporlar ekipman kullanıldığı sürece saklanır.
Raporlarımızı sahada kendi geliştirdiğimiz F'OPS uygulamasıyla hazırlıyoruz. Periyodik kontrol hizmetlerinde TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonlu çözüm ortaklarımızla destek olmaktayız.
Teknik kontrol: M. Abdullah Parlak, Makina Mühendisi