PSM Analizden Sonra Ne Yapar?
Proses Emniyet Yönetim Sistemi (PSM, Process Safety Management), proses güvenliğini tek seferlik analizlerden çıkarıp tesisin günlük işleyişine taşıyan yönetim yaklaşımıdır. Amaç, analizlerde bulunan tedbirlerin yerinde kalması, değişikliklerin kontrollü yapılması ve olaylardan ders çıkarılmasıdır.
Büyük endüstriyel kazaların incelemeleri, çoğunun bilinmeyen bir tehlikeden değil, bilinen tedbirlerin zamanla aşınmasından doğduğunu gösteriyor. Atlanmış bir bakım, kayda geçmemiş bir değişiklik ya da unutulmuş bir bypass yeterli olabiliyor. PSM bu aşınmayı durdurmak için var.
BEKRA Ek-3 ve Uluslararası Çerçeve
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi Yönetmeliği Ek-3: güvenlik yönetim sistemi
- CCPS: Guidelines for Risk Based Process Safety (RBPS, 20 unsur)
- OSHA 29 CFR 1910.119: Process Safety Management (referans)
- ISO 45001 ile entegrasyon
Bir PSM Sisteminde İlk Baktığımız Yerler
Kurduğumuz veya denetlediğimiz sistemlerde önce şu unsurları inceliyoruz:
- Proses güvenliği bilgisi: güncel P&ID'ler, madde bilgileri, tasarım esasları, emniyet ventili hesapları
- Tehlike analizi: HAZOP/LOPA ve periyodik yeniden doğrulama
- İşletme talimatları ve güvenli çalışma uygulamaları: iş izni, sıcak çalışma, kilitleme-etiketleme, kapalı alan
- Mekanik bütünlük: öncelikli ekipman listesi, muayene ve test programları, emniyet sistemlerinin testleri
- Değişiklik yönetimi (MOC): geçici ve kalıcı değişikliklerin risk değerlendirmesiyle onaylanması
- Devreye alma öncesi güvenlik incelemesi (PSSR)
- Yüklenici yönetimi ve eğitim
- Olay ve ramak kala incelemesi: kök neden analizi ve öğrenilen derslerin yayılması
- Acil durum yönetimi
- Performans göstergeleri ve tetkik
PSM Kimin Gündeminde Olmalı?
- BEKRA kapsamındaki kuruluşlar (Ek-3 güvenlik yönetim sistemi yükümlülüğü)
- Uluslararası grup standartlarına uyması gereken tesisler
- Olay veya denetim sonrası sistemini yeniden yapılandırmak isteyen işletmeler
PSM Desteğimiz
- PSM boşluk analizi ve olgunluk değerlendirmesi
- Prosedürlerin hazırlanması: değişiklik yönetimi, iş izni, PSSR, olay incelemesi
- Kritik ekipman listesi ve muayene programıyla bağlantı
- Proses güvenliği performans göstergeleri
- İç tetkik ve yönetim gözden geçirmesi desteği
- Eğitimler
Boşluk Analizinden Tetkike
- Görüşmeler, saha turu ve kayıt incelemesiyle boşluk analizi
- Önceliklendirilmiş yol haritası
- Prosedür ve formların hazırlanması
- Uygulama eğitimleri
- İlk tetkik ve iyileştirme
Sistem Dokümanları
- Boşluk analizi raporu ve yol haritası
- PSM el kitabı ve prosedürler
- Formlar ve kayıt şablonları
- Gösterge seti ve tetkik kontrol listesi
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye'de PSM yasal bir zorunluluk mu?
"PSM" adıyla ayrı bir zorunluluk yoktur. Fakat BEKRA kapsamındaki kuruluşlar Ek-3'te tanımlanan güvenlik yönetim sistemini kurmak zorundadır ve bu sistemin unsurları PSM'nin temel unsurlarıyla örtüşür.
Değişiklik yönetimi neden ayrıca vurgulanıyor?
Birçok büyük kaza, risk değerlendirmesi yapılmadan yapılan "küçük" değişikliklerden kaynaklanmıştır: farklı bir conta malzemesi, geçici bir bypass hattı, değişen bir hammadde. Değişiklik yönetimiyle bu kararlar kayda geçer ve önceden değerlendirilir.
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi