Hangi Kaplar Bu Kapsamda?
Buhar kazanları, kızgın yağ kazanları, ısıtma kazanları, otoklavlar, genleşme ve akümülasyon tankları gibi basınç altında çalışan kap ve tesisatlar, yasal periyotlarla muayene ve teste tabidir. Kontrolde çatlak, korozyon, et kaybı, deformasyon ve emniyet donanımı arızası aranır.
Basınçlı kapta hasar ani ve yıkıcı olur. Bu yüzden gözle kontrol tek başına yetmez; hidrostatik test ve gerektiğinde tahribatsız muayene de yapılır.
EK-III ve İlgili Yönetmelikler
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628), EK-III: 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yenilenmiş hali
- Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği (2014/29/AB) ve Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği (2014/68/AB) hükümleri saklıdır (EK-III 2.1.5)
Kazan ve Tanklarda Kontrol Aralığı
| Ekipman | Azami periyot | Kontrol kriteri (standart / mevzuat) |
|---|---|---|
| Buhar ve kızgın su kazanları | 1 yıl | TS EN 12952 serisi, TS EN 12953 ve TS 497 serisi |
| Isıtma (Kalorifer, sıcak su ve benzeri) kazanları | 1 yıl | TS EN 303 serisi, TS 497, TS 430, TS EN 14394+A1 ve TS EN 12828+A1 |
| Kızgın yağ kazanları | 1 yıl | DIN 4754-1 |
| Kapalı genleşme tankları | 1 yıl | TS 10576, TS 1911, TS 11490, TS EN 13831, TS EN 764-7 |
| Boyler ve akümülasyon tankları | 1 yıl | TS 736, TS EN 12897+A1 |
| Boyama makinaları (kazanları) | 1 yıl | TS EN ISO 11111-1, TS EN ISO 11111-7, TS EN 764-7 |
| Buharlı pişirme kazanları | 1 yıl | TS 11673 |
| Otoklav | 1 yıl | TS EN 285+A1 ve TS EN 13060+A1 |
| Atmosferik, bombeli yatay veya dikey silindirik, prizmatik, çelik veya termoplastik, açık veya kapalı tehlikeli sıvı depolama tankı | 1 yıl | TS EN 12285-2, TS 8991, TS 712, TS EN 12573-1, TS EN 12573-2, TS EN 12573-3 |
| Atmosferik, dik, silindirik, yer üstü, çelik kaynaklı birleştirmeli, açık ya da kapalı tavanlı tehlikeli sıvı depolama tankları | 10 yıl | API 620, API 650, API 653 ve API 2610 |
Süreler, ilgili standartta süre belirtilmemişse uygulanan azami sürelerdir; standardın öngördüğü süreler saklıdır. Ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, kaza veya revizyon geçmişi gibi etkenlere göre yapılan risk değerlendirmesiyle sıklık artırılabilir (EK-III 1.10).
Basınçlı hava tankları için Kompresör ve Hava Tankı, LPG ve kriyojenik tanklar için LNG/LPG ve Buhar Hatları sayfalarına bakın. Tehlikeli sıvı: aşındırıcı veya sağlığa zararlı sıvılardır.
Tablodaki yıllık (veya belirtilen) periyoda ek olarak periyodik kontrol şu durumlarda da yapılır (Yönetmelik md. 7):
- Güvenliği kurulum ve montaja bağlı ekipmanda, kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce
- Önemli bakım ve onarımlardan sonra
- Seyyar olmayan ekipmanın her yer değişikliğinde
- Kaza, doğal olay, çalışma şeklinde değişiklik veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra
Hidrostatik Test Ne Zaman, Hangi Basınçla?
Standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene yapılır; hidrostatik testler şu koşullarla uygulanır (EK-III 2.1.1):
- En fazla yılda bir: işletme basıncı belirlenmiş ekipmanda işletme basıncıyla, belirlenmemişse azami basınçla hidrostatik test.
- En fazla üç yılda bir veya her önemli bakım-onarımdan sonra: üretim standardındaki test basıncıyla, standartta değer yoksa azami basıncın 1,5 katıyla hidrostatik test.
Proses gereği hidrostatik test yapılamıyorsa, ekipmanın standardında veya imalatçı talimatında alternatif olarak geçen tahribatsız muayene yöntemleri kullanılabilir; teknik gerekçe rapora yazılır. Ekipmanın veya prosesin durdurulamaması tek başına gerekçe olamaz ve azami süreler yine aşılamaz (EK-III 2.1.3).
Etiketindeki azami basıncın altında kullanılan ekipmanda işletme basıncı görünür şekilde işaretlenir; emniyet ventili de bu basınca göre ayarlanır (EK-III 2.1.1.1 ve 2.1.4).
EK-III 2.1.6'ya göre basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolünü makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri; makine veya metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker/yüksek teknikerleri yapabilir.
Raporda Neler Yer Alır?
Rapor, EK-III madde 1.7'de tanımlanan bölümlerle düzenlenir: genel bilgiler ve kontrol metodu, ekipman etiket ve tespit bilgileri, test değerleri, kullanılan ölçüm aletleri ve kalibrasyonları, muayene kriterleri, kusur açıklamaları, sonuç ve kanaat. Raporu, EKİPNET'e kayıtlı periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi onaylar; onaysız rapor geçersizdir.
- Sonuç ve kanaat bölümünde ekipmanın kullanılabileceği veya uygunsuzluk giderilene kadar kullanılamayacağı açıkça yazılır.
- Uygunsuz bulunan ekipman giderilene kadar kullanılmaz ve işveren bunu görünür şekilde işaretler; düzeltmeden sonra ikinci kontrol yapılıp yeni rapor düzenlenir.
- Bakanlığın rapor formatı ve kriteri yayımlanmış ekipmanlarda kusurlar hafif/ağır olarak derecelendirilir. Hafif kusurlar bir sonraki kontrol başlangıç tarihine kadar giderilmezse ağır kusur sayılır.
- Raporlar ekipman kullanıldığı sürece saklanır.
Raporlarımızı sahada kendi geliştirdiğimiz F'OPS uygulamasıyla hazırlıyoruz. Periyodik kontrol hizmetlerinde TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonlu çözüm ortaklarımızla destek olmaktayız.
Sıkça Sorulan Sorular
Kazanımızın yıllık muayenesi var; hidrostatik test her yıl gerekir mi?
Evet. EK-III, en fazla yılda bir işletme basıncı (yoksa azami basınç) ile hidrostatik test ister. Üretim standardındaki test basıncıyla (yoksa azami basıncın 1,5 katı) yapılan daha yüksek basınçlı test ise en geç üç yılda bir ve her önemli bakım-onarımdan sonra tekrarlanır.
Tablodaki 1 yıl her zaman geçerli mi?
Hayır, 1 yıl standartta süre yoksa uygulanan azami süredir. Standart daha kısa süre öngörüyorsa o uygulanır. Risk değerlendirmesiyle sıklık artırılabilir ama azami süre aşılamaz.
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi