Senaryo Dokümanı Ne Anlatır?
Büyük Kaza Senaryo Dokümanı, tesisinizdeki tehlikeli ekipmanlarda yaşanabilecek büyük kazaları tek tek tanımlar, her birinin olasılığını ve etkisini değerlendirir, riski düşüren tedbirleri gösterir.
Tebliğ; tehlike tanımlamanın, risk değerlendirmesinin ve senaryo geliştirmenin kabul görmüş yöntemlerle yapılmasını, geçmiş kazaların ve ramak kala olayların da hesaba katılmasını ister. Güvenlik raporu, politika belgesi ve dâhili acil durum planındaki senaryolar da bu çalışmadan beslenir.
Yönetmelik ve Tebliğ Ne Diyor?
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik, md. 8 ve 9 (RG 02.03.2019/30702; bu maddeler 01.07.2020'de yürürlüğe girdi)
- Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171): format ve genel kurallar Ek-1'de, asgari gereklilikler Ek-2'de
Yönetmeliğin 9. maddesine göre tehlikeli ekipmanlardan kaynaklanan her büyük kaza senaryosunun gerçekleşme sıklığı yılda 1×10⁻⁴ veya altına indirilmelidir. Yani senaryo dokümanı sadece etkiyi hesaplamaz; sıklığı aşağı çeken tedbirleri de göstermek zorundadır.
Hangi Kuruluş, Ne Zamana Kadar?
Alt seviyeli ve üst seviyeli kuruluşların hepsi hazırlamak zorundadır. Doküman kuruluşta bulundurulur.
| Durum | Takvim |
|---|---|
| Yeni veya yeni kapsama giren kuruluş | Açılıştan / kapsama girişten itibaren 1 yıl içinde, tehlikeli ekipmanların en az dörtte biri için |
| Sonraki yıllar | Her yıl yeni ekipman grupları eklenerek, 4 yıl içinde tüm tehlikeli ekipmanlar |
| 4 yıllık süreden sonra eklenen ekipman | İşletmeye alınmadan önce |
Neleri Üstleniyoruz?
- Tehlikeli ekipman listesinin çıkarılması ve dört yıllık senaryo takviminin planlanması
- HAZOP, HAZID / What-If ile tehlike tanımlama
- Başlangıç olayı sıklıkları, olay ağacı ve LOPA ile senaryo sıklığının hesaplanması
- Sonuç modellemesi: jet ve havuz yangını, BLEVE/ateş topu, buhar bulutu patlaması, toksik dağılım
- Etki mesafelerinin yerleşim planı ve harita üzerinde gösterilmesi
- Sıklığı 1×10⁻⁴/yıl altına indirecek tedbirlerin belirlenmesi
- Her madde için tehlikeli madde müdahale kartları (Ek-7)
Envanterden Dokümana Adımlar
- Tehlikeli ekipman envanteri ve önceliklendirme
- Proses verileri: madde, basınç, sıcaklık, hacim, bağlantı çapları
- Tehlike tanımlama çalıştayı
- Senaryo seçimi, sıklık ve sonuç hesapları
- Tedbirler ve kalan riskin değerlendirilmesi
- Tebliğ formatında doküman ve yıllık takvim
Size Teslim Ettiklerimiz
- Tebliğ formatında Büyük Kaza Senaryo Dokümanı
- Senaryo kartları: ekipman, kaçak tipi, sıklık, etki mesafeleri, tedbirler
- Etki alanı haritaları
- Dört yıllık ekipman takvimi
- Tehlikeli madde müdahale kartları
Sıkça Sorulan Sorular
Eski kantitatif risk değerlendirmemiz geçerli mi?
2013 yönetmeliğine göre yapılmış kantitatif risk değerlendirmeleri, geçiş hükmü sayesinde senaryo dokümanı için tanınan süre dolana kadar geçerli sayıldı. Eldeki çalışmayı yeni tebliğin formatına ve 1×10⁻⁴/yıl ölçütüne göre gözden geçirmenizi öneririz.
"Tehlikeli ekipman" neyi kapsar?
Tehlikeli madde içeren ve kontrol kaybında büyük kazaya yol açabilecek tank, basınçlı kap, reaktör, pompa, boru hattı ve dolum noktası gibi ekipmanlar. Dört yıllık takvim bu listenin üzerine kurulduğu için listeyi doğru çıkarmak gerekir.
Senaryo dokümanı ile dâhili acil durum planı ilişkili mi?
Evet. Dâhili acil durum planındaki her senaryo formu, senaryo dokümanındaki büyük kaza senaryolarına dayanır. İkisi aynı veriden üretilmelidir.
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi