HAZOP'un Bıraktığı Yerden: Olasılık
HAZOP bir tehlikenin nasıl ortaya çıkabileceğini bulur. Ne sıklıkla olabileceğini ve olayın nereye varabileceğini ise sayısal yöntemler gösterir. Büyük kaza senaryolarının olasılık tarafını hata ağacı, olay ağacı, ortak nedenli hata ve insan güvenilirliği analizleriyle sağlam bir temele oturtuyoruz.
Dört Yöntem, Dört Ayrı Soru
| Yöntem | Ne sorusuna cevap verir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Hata ağacı analizi (FTA) | İstenmeyen bir tepe olay hangi ekipman arızaları ve insan hatalarının birleşimiyle, hangi sıklıkta oluşur? | IEC 61025 |
| Olay ağacı analizi (ETA) | Bir salımdan sonra tutuşma, alarm, izolasyon gibi koşullara göre hangi sonuçlar hangi olasılıkla gerçekleşir? | IEC 62502 |
| Ortak nedenli hata (CCF) | Yedekli sistemler aynı nedenle birlikte devre dışı kalabilir mi? Yedeklilik sanıldığı kadar koruyor mu? | IEC 61508-6 (beta faktörü) |
| İnsan güvenilirliği (HRA, SPAR-H) | Operatörün bir alarma doğru ve zamanında müdahale etme olasılığı nedir? Hangi koşullar bu olasılığı düşürür? | NUREG/CR-6883 (SPAR-H) |
Tahmini Sayı Yetmediğinde
- Büyük kaza senaryolarının olasılık değerlendirmesinde tahmini değerler yerine gerekçeli sayılar istendiğinde
- LOPA'da başlatıcı olay sıklığı veya bir koruma katmanının başarısızlık olasılığı tartışmalı olduğunda
- Bir koruma operatör müdahalesine dayanıyorsa ve bu müdahalenin güvenilirliği gösterilmesi gerektiğinde
- Senaryo birden fazla eş zamanlı arızaya ya da yedekliliğe bağlıysa; çoğu senaryoda LOPA yeterlidir, bu hallerde hata ağacı daha doğru sonuç verir
- Aynı tipte yedekli enstrümanların veya vanaların ortak bir nedenle birlikte arızalanma riski olduğunda
- Güvenlik raporunda risk değerlendirmesinin denetimde sorgulanabilir şekilde belgelenmesi gerektiğinde
Analizde Üstlendiğimiz İşler
- Tepe olayların ve senaryoların HAZOP ve senaryo dokümanından seçilmesi
- Hata ve olay ağaçlarının kurulması, minimal kesim kümeleri ve sıklık hesabı
- Arıza verisinin tesis kayıtlarından ve genel veri kaynaklarından derlenmesi; kullanılan kaynakların raporda gösterilmesi (tesis kaydı yoksa sektörde kabul görmüş veriler kullanılır, bakım kayıtları biriktikçe değerler tesise özgü hale getirilir)
- Yedekli sistemler için ortak nedenli hata değerlendirmesi
- Sonucu belirleyen operatör müdahaleleri için insan güvenilirliği hesabı ve iyileştirme önerileri
- Mevcut analizlerin teknik kontrolü ve proses değişikliklerine göre revizyonu
Teknik kontrol: M. Abdullah Parlak, Makina Mühendisi