Bölgelendirmeden Sonra Ne Kalıyor?
Toz ve gaz patlaması risk değerlendirmesi, bölgelendirmenin bir adım ötesine geçer: patlayıcı ortamın hangi tutuşturucu kaynakla tutuşabileceğini, bir patlamanın ekipman ve bina içinde nasıl ilerleyeceğini ve bunu sınırlamak için hangi koruma sistemlerinin gerektiğini ortaya koyar.
Tozda ayrı bir tehlike var. Ekipman içindeki ilk patlama, çevrede biriken tozu havalandırıp çok daha büyük bir ikincil patlamaya yol açabilir. Silo, filtre, elevatör ve öğütücülere bu yüzden ayrıca bakıyoruz.
Yönetmelik ve Başvurduğumuz Standartlar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633), md. 5 ve Ek-2
- TS EN 1127-1: Patlayıcı ortamlar, patlamadan korunma: temel kavramlar ve metodoloji (tutuşturucu kaynaklar)
- TS EN ISO 80079-36: Mekanik ekipmanlarda tutuşma tehlikesi
- IEC TS 60079-32-1: Statik elektrik tehlikeleri
- Koruma sistemleri: TS EN 14491 (toz patlama tahliyesi), TS EN 14994 (gaz patlama tahliyesi), TS EN 14373 (bastırma), TS EN 15089 (izolasyon), TS EN 14460 (patlamaya dayanıklı tasarım)
Toz veya Solvent Olan İşletmeler
- Un, şeker, nişasta, yem, kahve, süt tozu üreten veya işleyen tesisler
- Ahşap, mobilya, kâğıt, plastik ve metal tozu oluşan işletmeler
- Toz toplama, siklon, filtre ve silo sistemleri olan her işyeri
- Solvent kullanılan kurutma, kaplama ve karıştırma prosesleri
Değerlendirdiğimiz Parametreler
| Parametre | Ne anlatır? |
|---|---|
| Kst / KG ve Pmax | Patlamanın şiddeti ve ulaşacağı en yüksek basınç; tahliye ve bastırma boyutlandırmasında kullanılır |
| Minimum tutuşma enerjisi (MIE) | Kıvılcım ve statik elektrikle tutuşmaya ne kadar hassas olduğu |
| Minimum tutuşma sıcaklığı (bulut ve tabaka) | Sıcak yüzeylerin güvenli sıcaklık sınırı |
| Alt patlama sınırı (LEL / MEC) | Patlayıcı ortamın oluştuğu en düşük konsantrasyon |
| Sınırlayıcı oksijen konsantrasyonu (LOC) | İnertleme ile korunacak sistemlerde hedef oksijen seviyesi |
Tozların değerleri literatürden alınabilir; ancak ürün, tane boyutu ve nem değiştikçe sonuçlar da değişir. Kritik ekipmanlarda numunenizin akredite bir laboratuvarda test edilmesini öneriyoruz.
Tesiste Neleri İnceliyoruz?
- Ekipman bazında patlama senaryoları: silo, filtre, elevatör, öğütücü, kurutucu, reaktör
- 13 tutuşturucu kaynak türüne göre analiz: sıcak yüzey, mekanik kıvılcım, elektrik, statik elektrik, yıldırım ve diğerleri
- Mevcut patlama tahliye panelleri, izolasyon vanaları ve bastırma sistemlerinin yeterlilik kontrolü
- Topraklama, eş potansiyel ve statik elektrik değerlendirmesi
- Toz birikintileri ve temizlik düzeni için öneriler
- Bulguların Patlamadan Korunma Dokümanı'na aktarılması
Çalışmanın Çıktıları
- Ekipman bazında risk değerlendirme tabloları
- Tutuşturucu kaynak analizi
- Koruma sistemleri için tespit ve öneriler
- Önceliklendirilmiş aksiyon listesi
Sıkça Sorulan Sorular
Silomuz açık havada; yine de patlama riski var mı?
Evet. Patlayıcı toz bulutu silonun, filtrenin ve taşıma hatlarının içinde oluşur; dış ortamın açık olması iç riski ortadan kaldırmaz. İç bölge çoğu zaman Bölge 20'dir.
Patlama tahliye paneli tek başına yeterli mi?
Tahliye paneli ekipmanın parçalanmasını önler, ancak alevin bağlı borular üzerinden diğer ekipmanlara geçmesini engellemez. Bunun için izolasyon (döner vana, hızlı kapanan vana, kimyasal bariyer) gerekir. Panelin boşalttığı alevin insanlara zarar vermeyecek bir yöne yönlendirilmesi de şarttır.
Statik elektrik gerçekten tutuşturabilir mi?
Toz taşıma, plastik hortumla boşaltma ve solvent dolumu gibi işlemler yüksek statik yük oluşturur. Topraklanmamış bir metal parça veya yalıtkan bir kap, düşük tutuşma enerjili tozları ve buharları tutuşturmaya yetecek kıvılcım üretebilir.
Teknik kontrol: Eyüp Yıldız, Elektrik Mühendisi