LOPA ve SIL Neyi Ölçer?
LOPA (Layer of Protection Analysis, Koruma Katmanları Analizi), tehlikeli bir senaryonun gerçekleşme sıklığını araya giren bağımsız koruma katmanlarıyla birlikte yarı-kantitatif olarak hesaplar. Sonuç kabul edilebilir hedefin üzerinde kalırsa ne kadar ek risk azaltımı gerektiği görülür.
Bu ek azaltım çoğu zaman bir emniyet enstrümanlı fonksiyonla (SIF) sağlanır: örneğin yüksek basınçta besleme vanasını kapatan bir kilitleme. SIL (Safety Integrity Level, Güvenlik Bütünlük Seviyesi) bu fonksiyonun ne kadar güvenilir olması gerektiğini 1'den 4'e kadar bir seviyeyle gösterir.
| SIL | Talepte arıza olasılığı (PFDavg) | Risk azaltma faktörü |
|---|---|---|
| SIL 1 | 10⁻²–10⁻¹ | 10–100 |
| SIL 2 | 10⁻³–10⁻² | 100–1.000 |
| SIL 3 | 10⁻⁴–10⁻³ | 1.000–10.000 |
| SIL 4 | 10⁻⁵–10⁻⁴ | 10.000–100.000 |
Değerler, düşük talep modunda çalışan fonksiyonlar için IEC 61508/61511'deki aralıklardır.
IEC 61511 ve BEKRA Hedefi
- IEC 61511: Proses endüstrisi için emniyet enstrümanlı sistemler
- IEC 61508: Elektrik/elektronik/programlanabilir elektronik güvenlikle ilgili sistemlerin fonksiyonel güvenliği
- CCPS: Layer of Protection Analysis: Simplified Process Risk Assessment
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi Yönetmeliği md. 9: senaryo sıklığının yılda 1×10⁻⁴ veya altına indirilmesi
Hangi Senaryolar LOPA'ya Girmeli?
- HAZOP'ta yüksek riskli çıkan ve mevcut önlemlerin yeterliliği belirsiz senaryolar
- BEKRA kapsamında 1×10⁻⁴/yıl ölçütünü sağladığını göstermesi gereken kuruluşlar
- Emniyet kilitlemesi (ESD, trip) tasarlayan veya mevcut kilitlemelerini doğrulamak isteyen tesisler
- Paket ünite tedarikçileri ve EPC projeleri
LOPA ve SIL Çalışmasında Yaptıklarımız
- HAZOP çıktılarından LOPA senaryolarının seçilmesi
- Başlangıç olayı sıklıkları ve koşullu değiştiricilerin belirlenmesi
- Bağımsız koruma katmanlarının (IPL) bağımsızlık, etkinlik ve denetlenebilirlik açısından değerlendirilmesi
- Hedef SIL'in belirlenmesi ve emniyet gereksinimleri spesifikasyonu (SRS) girdileri
- Mevcut fonksiyonlar için SIL doğrulama hesabı (PFDavg, test aralığı)
Çalıştaydan SIF Listesine
- Risk kabul ölçütlerinin işletmeyle birlikte belirlenmesi
- HAZOP senaryolarının taranması ve LOPA listesinin çıkarılması
- LOPA çalıştayı: başlangıç olayı, koruma katmanları, hedef sıklık
- Risk açığı olan senaryolar için SIF ve hedef SIL
- Rapor, SRS girdileri ve aksiyon listesi
Çalışmanın Çıktıları
- LOPA raporu ve çalışma kâğıtları
- Bağımsız koruma katmanları listesi
- SIF listesi ve hedef SIL değerleri
- SIL doğrulama hesapları (istenirse)
Sıkça Sorulan Sorular
Her alarm bir koruma katmanı sayılır mı?
Hayır. Bir önlemin bağımsız koruma katmanı sayılması için başlangıç olayından ve diğer katmanlardan bağımsız olması, senaryoyu tek başına durdurabilmesi ve performansının test edilebilmesi gerekir. Operatör müdahalesine dayalı alarmlar ancak yeterli süre ve talimat varsa sayılır.
SIL belirleme ile SIL doğrulama farkı nedir?
Belirleme, bir fonksiyonun hangi seviyede olması gerektiğini bulur (risk analizi). Doğrulama, tasarlanan veya mevcut donanımın bu seviyeyi gerçekten sağlayıp sağlamadığını arıza oranları ve test aralıklarıyla hesaplar.
LOPA, HAZOP olmadan yapılabilir mi?
LOPA senaryolarını bir tehlike tanımlama çalışmasından alır. HAZOP yoksa senaryoları önce HAZOP veya HAZID ile çıkarıyoruz.
Teknik kontrol: M. Abdullah Parlak, Makina Mühendisi