Hangi Yöntem, Hangi Aşamada?
Her tehlike tanımlama yöntemi her tesise uymaz. Ayrıntılı P&ID'ler henüz yokken proje başında HAZID, basit proses ve depolama alanlarında What-If, ekipman ve makine düzeyinde FMEA daha verimli çalışır.
| Yöntem | Ne zaman? | Nasıl çalışır? |
|---|---|---|
| HAZID | Kavramsal ve ön tasarım aşaması, saha seçimi | Tehlike kategorileri kontrol listesiyle (yangın, patlama, toksik, doğal afet, dış tehditler) üst düzey tarama |
| What-If | Depolama, dolum, kesikli prosesler, değişiklik yönetimi | "Ya şöyle olursa?" sorularıyla serbest ama yapılandırılmış beyin fırtınası |
| FMEA | Ekipman, paket ünite, makine ve kontrol sistemleri | Her bileşenin arıza türleri, etkileri ve tespit edilebilirliği; öncelik puanı |
Depolama alanı ya da dolum noktası gibi basit, sürekli olmayan proseslerde What-If yeterli olabilir; karmaşık, sürekli ve kontrol döngüsü yoğun proseslerde ise HAZOP'un sistematik yapısına ihtiyaç vardır.
Başvurduğumuz Standart ve Kılavuzlar
- ISO 17776: Petrol ve doğal gaz tesisleri, tehlike tanımlama ve risk değerlendirmesi araçları
- IEC 60812: Arıza türleri ve etkileri analizi (FMEA ve FMECA)
- CCPS: Guidelines for Hazard Evaluation Procedures
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği
Hangi Tesise Hangisi?
- Yeni yatırım projeleri (HAZID ile erken aşamada yerleşim ve konsept riskleri)
- Akaryakıt, LPG, kimyasal depolama ve dolum tesisleri (What-If)
- Makine üreticileri ve önemli ekipman işletenler (FMEA)
- Değişiklik yönetimi kapsamındaki küçük proses değişiklikleri
Bizim Tarafımızda Yapılanlar
- Tesisinize ve proje aşamasına uyan yöntemin seçilmesi
- Kontrol listeleri ve soru setlerinin hazırlanması
- Çalıştayların yönetilmesi ve kaydı
- Risk matrisine göre sıralama ve öneriler
- Gerekirse ayrıntılı HAZOP veya LOPA'ya aktarım
FMEA'da şiddet, olasılık ve tespit edilebilirlik puanları çarpılarak risk öncelik sayısı (RPN) bulunabileceği gibi çarpıma dayanmayan aksiyon öncelik tabloları da kullanılabilir; hangisiyle ilerleyeceğimizi sizinle birlikte seçiyoruz.
Dört Adımda Çalıştay
- Proje veya tesis bilgilerinin incelenmesi ve yöntem seçimi
- Çalıştay hazırlığı ve ekip belirleme
- Çalıştay ve kayıt
- Rapor ve aksiyon listesi
Çıktılar
- Seçilen yönteme göre çalışma kâğıtları (HAZID kaydı, What-If tablosu veya FMEA tablosu)
- Risk sıralaması ve öneri listesi
- Ayrıntılı analiz gerektiren konuların listesi
Teknik kontrol: M. Abdullah Parlak, Makina Mühendisi