Analizler Neden P&ID'ye Dayanır?
P&ID (Piping and Instrumentation Diagram: boru hattı ve enstrümantasyon diyagramı), bir prosesteki ekipmanları, boru hatlarını, vanaları, ölçüm ve kontrol elemanlarını ve emniyet cihazlarını tek bir şemada gösteren temel mühendislik belgesidir. Proses güvenliği çalışmalarının neredeyse tamamı bu şemanın üzerinde yapılır.
HAZOP'ta düğümler P&ID üzerinde belirlenir, LOPA'da koruma katmanları P&ID'den okunur, güvenlik raporu ve büyük kaza senaryoları da tesisin bu çizimlerle tarif edilen haline dayanır. Sahayla uyuşmayan bir P&ID, üzerine kurulan bütün analizleri de zayıflatır.
Çizimde Uyduğumuz Standartlar
- ANSI/ISA-5.1: enstrümantasyon sembolleri ve etiketleme (tag) kuralları
- ISO 10628: proses tesisleri için akış şemaları (blok şema, proses akış şeması, P&ID)
- Boru hatları için ASME B31.3 ve TS EN 13480; basınçlı ekipman için Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği (2014/68/AB)
Hangi Durumda Çizim Yaptırılır?
- Tesiste hiç P&ID yoksa veya mevcut çizimler yıllar önce yapılmış ve sahayla uyuşmuyorsa
- HAZOP, SIL/LOPA veya güvenlik raporu çalışmasından önce
- Bir proses değişikliğinden sonra, değişiklik yönetimi kapsamında çizimlerin güncellenmesi gerektiğinde
- Yeni bir ünite, tank veya hat eklenirken tasarım ve onay aşamasında
- BEKRA belgeleri revize edilirken tesis tanımının güncel çizimlere dayanması gerektiğinde
Çizdiğimiz Şemalar ve Listeler
- Mevcut durum (as-built) P&ID: Sahada hat hat yürüyerek ekipman, vana, enstrüman ve emniyet cihazlarının tespiti ve çizime aktarılması
- Mevcut çizimlerin güncellenmesi: Eski çizimlerin sahayla karşılaştırılması, farkların işlenmesi ve revizyon kaydı
- Yeni tesis ve değişiklikler için P&ID: Proses akışı, kontrol döngüleri, vana ve enstrüman yerleşimi
- Etiketleme sistemi: ISA-5.1'e uygun ekipman, hat ve enstrüman numaralandırması
- Listeler: Ekipman listesi, hat listesi, enstrüman listesi ve emniyet ventili listesi
- Proses akış şeması (PFD): İhtiyaç halinde P&ID'ye ek olarak ana akışları gösteren şema
Sahadan Çizime
- Belge toplama: Mevcut çizimler, ekipman föyleri, vana ve enstrüman listeleri, satın alma dokümanları
- Saha tespiti: Hatların başından sonuna takip edilmesi; vanaların, enstrümanların ve emniyet cihazlarının yerinde doğrulanması ve fotoğraflanması
- Çizim: Standart sembol ve etiketlerle P&ID'lerin hazırlanması
- Doğrulama: İşletme ve bakım ekibiyle birlikte gözden geçirme; sahada açık kalan noktaların kapatılması
- Teslim: Düzenlenebilir çizim dosyaları, PDF çıktılar ve listeler; revizyon numarası ve tarihiyle
P&ID'yi analizi yapacak ekip çizdiğinde, HAZOP oturumlarında "çizim mi doğru, saha mı" tartışması büyük ölçüde ortadan kalkar. P&ID, HAZOP ve proses güvenliği belgelerini aynı ekip içinde hazırlayabiliyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
P&ID ile proses akış şeması (PFD) arasındaki fark nedir?
Proses akış şeması ana ekipmanları ve akışları, çoğu zaman debi ve sıcaklık gibi proses bilgileriyle birlikte gösterir. P&ID ise bunlara ek olarak her vanayı, enstrümanı, kontrol döngüsünü, emniyet cihazını ve hat özelliklerini gösterir. HAZOP ve güvenlik çalışmaları için P&ID gerekir.
Mevcut çizimlerimiz var ama eski; baştan mı çizmek gerekir?
Her zaman değil. Çizimler sahayla karşılaştırılır; farklar azsa güncellenir, çoksa veya çizim mantığı standart dışıysa yeniden çizmek daha hızlı ve güvenilir olur. Bunu saha tespitinden sonra birlikte karar veriyoruz.
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi