Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi
Bugün BEKRA olarak bildiğimiz mevzuatın her maddesinin arkasında yaşanmış bir kaza vardır. Avrupa'daki düzenlemeler büyük kazalardan sonra şekillendi; Türkiye de bu çerçeveyi kendi mevzuatına aldı.
Seveso, 1976
10 Temmuz 1976'da İtalya'nın Meda kasabasındaki bir kimya tesisinde kontrolden çıkan bir reaksiyon sonucu dioksin (TCDD) içeren bir bulut çevredeki yerleşim alanlarına yayıldı. Binlerce hayvan öldü, geniş bir bölge boşaltıldı. Bu kaza Avrupa'da tehlikeli madde bulunduran tesislere yönelik ilk ortak düzenlemenin, 1982 tarihli Seveso Direktifi'nin (82/501/AET) doğmasına yol açtı.
Bhopal ve Sonrası
1984'te Hindistan'ın Bhopal kentindeki metil izosiyanat sızıntısında binlerce kişi öldü. Proses güvenliği bundan sonra dünya genelinde yeniden tartışıldı. Avrupa'da Seveso II (96/82/AT) güvenlik yönetim sistemi, acil durum planları ve arazi kullanım planlaması gibi kavramları güçlendirdi. Seveso III (2012/18/AB) ise madde sınıflandırmasını küresel uyumlaştırılmış sisteme (CLP) bağladı ve kamunun bilgilendirilmesini genişletti.
Türkiye Bu Çerçeveyi Nasıl Aldı?
Türkiye'deki ilk kapsamlı düzenleme 2013'te yürürlüğe girdi. Bugün yürürlükte olan Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik 02.03.2019'da yayımlandı ve SEVESO III ile uyumludur. Yönetmeliği; Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği ile İçişleri Bakanlıkları birlikte yürütür. Belgelere ilişkin ayrıntılar tebliğlerle düzenlenmiştir: politika belgesi ve güvenlik raporu (2019), senaryo dokümanı ve dâhili acil durum planları (2020).
Akademi Ne Diyor?
Sönmez ve Mutlu'nun (2026) çalışması, Türkiye'deki mevzuatın Avrupa çerçevesiyle uyumlu olduğunu, ancak arazi kullanım planlaması, denetçi sayısı ve kurumlar arası koordinasyon konularında boşluklar bulunduğunu vurgular. Khalilov'un (2015) İTÜ tezi ise SEVESO III'e uyum için güvenlik raporu, kantitatif risk değerlendirmesi ve acil durum planı gibi unsurları bir doğal gaz tesisi örneği üzerinden ele alır.
Tesisinizin yükümlülükleri için BEKRA / SEVESO Danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- AB Direktifleri 82/501/AET, 96/82/AT ve 2012/18/AB
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702)
- G. Sönmez, N. G. Mutlu (2026), Büyük Endüstriyel Kazaların Tarihsel Gelişim Süreci ve Türkiye'deki Mevzuat ve Mevcut Durumun Değerlendirilmesi, Çalışma İlişkileri Dergisi 17(2)
- A. Khalilov (2015), Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi İçin Kullanılan Risk Analiz Yöntemleri Üzerine Bir İnceleme, İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, yüksek lisans tezi