Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi
BEKRA kapsamındaki bir tesiste olay anında sahaya ilk ulaşanlar çoğu zaman itfaiye ve sağlık ekipleridir. Bu ekipler tesisin içini, depolanan maddeleri ve hangi müdahalenin tehlikeli olabileceğini bilmez. Tehlikeli madde müdahale kartı bu bilgiyi olaydan önce onlara ulaştıran kısa, standart bir belge.
Kartı Kim, Kime Gönderir?
Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik'in (RG 02.03.2019/30702) 6. maddesi, işletmeciden büyük kaza senaryo dokümanında yer alan her tehlikeli madde için bir müdahale kartı hazırlamasını ister. Kart, yönetmeliğin Ek-7'sindeki formatta düzenlenir ve şu kurumlara gönderilir:
- İl afet ve acil durum müdürlüğü
- İl sağlık müdürlüğü
- İtfaiye
Kartta yer alan bilgilerde bir değişiklik olduğunda kart bir ay içinde yeniden düzenlenir ve aynı kurumlara gönderilir. Dışarıdan uzman desteği almanın işletmecinin sorumluluğunu kaldırmadığı da yönetmelikte açıkça yazılı.
Her Kimyasala Değil, Senaryodaki Maddeye
Kart yükümlülüğü, kuruluşun bütün kimyasallarını değil, büyük kaza senaryo dokümanında yer alan tehlikeli maddeleri kapsar. Kart listesi senaryo dokümanıyla birebir örtüşmeli; senaryoya yeni bir ekipman ya da madde girerse kart listesi de güncellenir.
En sık atlananlar karışımlar ve ara ürünler. Reaktörde oluşan bir ara ürün ya da bir solvent karışımı senaryoda geçiyorsa onun da kartı olmalı.
Ek-7 Formatının Başlıkları
Ek-7, maddenin kimliğinden olay anında yapılacaklara kadar müdahale ekibinin aradığı bilgileri tek sayfada toplar:
- Maddenin adı, tanımlayıcı numaraları ve kuruluştaki azami miktarı
- Zararlılık sınıfları ve fiziksel, sağlık ve çevre tehlikeleri
- İlk yardım önlemleri
- Yangınla mücadele: uygun ve uygun olmayan söndürücüler, özel tehlikeler
- Kaza sonucu salımda yapılacaklar: sızıntının kontrolü ve çevrenin korunması
- Kişisel koruyucu donanım
- Kuruluşun irtibat bilgileri
Bu bilgilerin çoğu güvenlik bilgi formunda zaten var, ama kart o formun kopyası değil. Müdahale ekibinin birkaç saniyede okuyabileceği, tesise özgü bir özet olmalı.
Sahadaki itfaiyeci "suyla mı gireyim, köpükle mi?" diye sorduğunda cevabı kartta hemen bulabilmeli. Suyla tehlikeli tepkime veren bir maddede bu uyarı kartın en görünür yerine yazılır.
Altı Adımda Kart
- Madde listesini senaryo dokümanından alın. Kart listesi ile senaryo dokümanındaki madde listesini karşılaştırın.
- Güncel güvenlik bilgi formlarını toplayın. Eski tarihli ya da başka tedarikçiye ait formu kullanmayın.
- Kuruluşa özgü bilgileri ekleyin. Azami miktar, depolama yeri ve irtibat bilgileri tesisin bugünkü halini göstermeli.
- Acil durum planıyla tutarlılığı kontrol edin. Kartta önerilen söndürücü ve kişisel koruyucu donanım, dâhili acil durum planındaki müdahale yöntemleriyle çelişmesin.
- Gönderin ve kayıt altına alın. Kurumlara gönderim tarihini ve gönderim kanıtını saklayın.
- Güncelleme tetikleyicilerini prosedüre bağlayın. Yeni madde, yeni tedarikçi, miktar artışı veya irtibat değişikliği olduğunda bir aylık süre başlar.
Gönderdikten Sonra: Kart Sahada
Kartı kurumlara göndermek işin yarısı. Olay anında işe yaraması için tesisin kendi acil durum ekibi de kartları tanımalı. Güvenlik kulübesinde, kontrol odasında ve toplanma alanındaki acil durum çantasında birer kopya durursa dış ekip geldiğinde bilgi elden ele hemen geçer.
Dâhili acil durum planı tatbikatlarında kartları da kullanın. Bir sızıntı senaryosunda ekibin karttaki kişisel koruyucu donanımı ve müdahale yöntemini gerçekten uygulayabildiği ya da uygulayamadığı orada görülür. Tatbikatta çıkan eksikler hem kartı hem acil durum planını günceller. Komşu tesislerle veya organize sanayi bölgesi itfaiyesiyle yapılan ortak tatbikatta dış ekipler kartları önceden görmüş olur.
Kartları İşe Yaramaz Hale Getirenler
- Güvenlik bilgi formunun tamamını kart yerine göndermek: Onlarca sayfalık bir form olay anında kullanılmaz.
- İrtibat bilgilerini güncellememek: Ayrılmış bir çalışanın telefon numarası, kartın en sık eskiyen bilgisidir.
- Bir aylık süreyi kaçırmak: Değişiklik yönetiminde kart güncellemesi akla gelmez.
- Kartı sahadaki ekiple paylaşmamak: Kart yalnızca kurumlara gönderilip tesisin kendi acil durum ekibinin erişemeyeceği bir klasörde kalır.
Kart, Envanter Kadar Doğrudur
Müdahale kartlarının dayanağı doğru bir tehlikeli madde envanteri. Envanter değiştiğinde hem kuruluş seviyesi, hem senaryo dokümanı, hem de kartlar etkilenir. Envanter, sınıflandırma ve kartları birlikte ele almak için tehlikeli madde envanteri ve müdahale kartları hizmetimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Alt seviyeli kuruluşlar da müdahale kartı hazırlar mı?
Evet. Kart yükümlülüğü büyük kaza senaryo dokümanına bağlıdır ve senaryo dokümanını hem alt hem üst seviyeli kuruluşlar hazırlar.
Kartı kendi şablonumuzla hazırlayabilir miyiz?
Kartın yönetmeliğin Ek-7'sindeki formata uygun olması gerekir. Mevcut şablonunuz bu formatı karşılıyorsa kullanılabilir. Karşılamıyorsa bilgileri Ek-7 formatına aktarmak gerekir.
Kaynaklar
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702), md. 6 ve Ek-7
- Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)