Lojistik ve Depolama Tesisleri Neden Ayrı Ele Alınır?
Depolar çoğu zaman "üretim yok, risk düşük" diye değerlendirilir. Oysa bir lojistik merkezinde binlerce ton yük, yüksek raflarda forkliftlerin arasında durur; şarj alanlarında hidrojen veya lityum-iyon bataryalar, tehlikeli madde bölümünde farklı sınıflardan kimyasallar, soğuk hava depolarında ise tonlarca amonyak bulunabilir. Yangın yükü yüksektir ve yangın büyük bir hacimde hızla yayılabilir.
Depolama tesislerinin bir başka özelliği, içeriğin sürekli değişmesidir. Bugün kapsam dışında olan bir depo, yeni bir müşterinin ürünüyle tehlikeli madde eşiklerine yaklaşabilir; raf düzeni değiştiğinde raf kapasitesi de değişir. Bu yüzden lojistik tesislerinde değerlendirmenin bir kez yapılıp bırakılması değil, stok ve yerleşim değiştikçe güncellenmesi gerekir.
Bu Sektörde Hangi Riskler Öne Çıkıyor?
Raf Sistemleri
Raf çökmesi çoğunlukla tek bir büyük darbeden değil, forklift çarpmalarıyla biriken ve fark edilmeyen hasarlardan doğar. Kapasite etiketi olmayan, travers seviyesi değiştirilmiş, farklı üreticinin parçalarıyla genişletilmiş raflar ve deprem yükü hesaba katılmamış yüksek raflar ayrıca risklidir. Hasarın yeşil, turuncu ve kırmızı olarak nasıl sınıflandırılacağı raf hasar sınıflandırması yazımızda.
Forklift ve İstif Makineleri
Forklift kazaları depodaki en yaygın ağır kazalardandır: yaya çarpması, devrilme, yükün düşmesi. Fren, direk, zincir, çatal ve emniyet donanımları periyodik kontrolde incelenir. LPG veya dizel forkliftlerin kapalı alanda egzozu, operatörlerde ise tüm vücut titreşimi ayrıca ele alınır.
Şarj Alanları ve Aküler
Kurşun asit akülü forkliftlerin şarj alanlarında hidrojen açığa çıkar; havalandırma yetersizse birikerek patlayıcı ortam oluşturabilir. Lityum-iyon bataryalarda ise asıl tehlike termal kaçaktır. Şarj istasyonu ile yanıcı malzeme arasındaki mesafe, havalandırma ve algılama konuları akü odası yangın riski ve şarj alanı yangın güvenliği yazılarımızda.
Tehlikeli Madde Deposu
Yanıcı sıvılar, aerosoller, oksitleyiciler, toksik ve aşındırıcı maddeler aynı depoda bulunabilir. Uyumsuz maddelerin ayrılması, döküntü toplama, havalandırma ve yanıcı sıvı bölümlerinin bölgelendirmesi temel konulardır. Yanıcı sıvı deposu için BYKHY, NFPA 30 ve ATEX yazımıza bakabilirsiniz.
Amonyaklı Soğuk Hava Depoları
Amonyak hem toksik hem yanıcıdır. NIOSH verilerine göre yaşam ve sağlık için anında tehlikeli konsantrasyonu (IDLH) 300 ppm, havadaki yanıcılık aralığı hacimce %15 ile %28 arasıdır. Makine dairesi, evaporatörler, çatıdaki boru hatları ve vana grupları sızıntı noktalarıdır. Elektrik kesintisinden sonra yeniden devreye alma ve defrost gibi geçici işletme durumları ayrıca risklidir.
Yangın ve Acil Durum
Yüksek raflı depolarda yangının büyüme hızı ve tavan yüksekliği, sprinkler tasarımını ve kaçış planını doğrudan etkiler. Raf düzeni veya depolanan malın sınıfı değiştiğinde mevcut söndürme sisteminin hâlâ yeterli olup olmadığı yeniden sorgulanmalıdır.
Hangi Mevzuat ve Standartlar Uygulanır?
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628), EK-III: 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'deki değişiklikle yenilenmiş kontrol tabloları. Endüstriyel raflar (TS EN 15635), endüstriyel araçlar (TS EN ISO 3691 serisi, FEM 4.004) ve endüstriyel kapılar için azami süre 1 yıldır.
- TS EN 15635 (depolama ekipmanının kullanımı ve bakımı) ve TS EN 15512 (ayarlanabilir palet raf sistemlerinin yapısal tasarımı). Sismik tasarım için TS EN 16681 ve FEM 10.2.08; Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (RG 18.03.2018/30364).
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702): Ek-1 Bölüm 2'de susuz amonyak için alt seviye eşiği 50 ton, üst seviye eşiği 200 tondur. Karışık ürün depolayan antrepolarda yanıcı sıvılar, aerosoller, toksik ve çevre için tehlikeli maddeler toplama kuralıyla birlikte hesaplanır. Ayrıntı için BEKRA kapsamında mıyım?
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633): yanıcı madde depoları, şarj alanları ve gerektiğinde amonyak makine daireleri için PKD.
- TS EN 378 serisi: soğutma sistemlerinin güvenlik ve çevre gereksinimleri. Soğutma tesisatı EK-III'te ayrı satır olarak yer almadığından kontrol aralığı önce standarda, sonra imalatçıya, o da yoksa risk değerlendirmesine göre belirlenir.
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 19.12.2007/26735) ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (RG 18.06.2013/28681).
- Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (RG 22.08.2013/28743) ve İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik (RG 27.01.2023/32086).
Tesis Alanına Göre Tehlike ve Hizmet Eşleşmesi
| Tesis alanı | Tipik tehlike | İlgili hizmetimiz |
|---|---|---|
| Palet raf sistemleri | Hasar birikimi, aşırı yükleme, deprem | Raf statik analizi, endüstriyel kapı ve raf sistemleri |
| Forklift ve istif makineleri | Çarpma, devrilme, yük düşmesi | Kaldırma ve iletme ekipmanları |
| Akü şarj alanı | Hidrojen birikimi, termal kaçak | Gaz patlaması risk değerlendirmesi, havalandırma tesisatı |
| Tehlikeli madde deposu | Yangın, döküntü, uyumsuz madde, BEKRA kapsamı | Tehlikeli madde envanteri ve müdahale kartları, BEKRA / SEVESO danışmanlığı |
| Amonyaklı soğuk hava deposu | Toksik gaz salımı, hidrolik şok | Soğutma sistemleri kontrolleri, HAZOP, dâhili acil durum planı |
| Depo yangın sistemleri | Hızlı yangın büyümesi, yetersiz söndürme | Yangından korunum sistemleri, yangın danışmanlığı |
| Rampa ve sevkiyat alanları | Kapı kazaları, egzoz, titreşim | Tüm vücut titreşim ölçümü, ortam havası kimyasal ölçümleri |
Sektöre Özgü Periyodik Kontrol ve Ölçüm Listesi
- Endüstriyel raflar: EK-III'e göre en geç yılda bir, TS EN 15635'e göre. Standart buna ek olarak depo sorumlusunun düzenli görsel kontrollerini ve hasarın görüldüğü anda bildirilmesini öngörür.
- Forklift, transpalet, istif makinesi, sipariş toplayıcı: en geç yılda bir
- Endüstriyel kapılar (seksiyonel, hızlı kapı, rampa kapıları): en geç yılda bir
- Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatı, akümülatörler: en geç yılda bir
- Yangın söndürme ve algılama sistemleri, duman tahliye sistemleri: en geç yılda bir. Sık görülen eksikler için sprinkler periyodik kontrolü yazımıza bakabilirsiniz.
- Soğutma tesisatı, sistemdeki basınçlı kaplar ve emniyet ventilleri
Periyodik kontrol hizmetlerinde TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonlu çözüm ortaklarımızla destek olmaktayız.
İş hijyeni ve ortam ölçümleri tarafında forklift operatörlerinde tüm vücut titreşimi, yakıtlı forklift kullanılan kapalı alanlarda egzoz gazları, soğuk depolarda termal konfor, raf koridorlarında aydınlatma ölçümü öne çıkar. İş hijyeni ölçümlerinde TS EN ISO/IEC 17025 akreditasyonlu ve Bakanlık yeterlik belgeli çözüm ortaklarımızla destek olmaktayız.
Kazalardan Ders: Millard Refrigerated Services, 2010
23 Ağustos 2010'da ABD'nin Alabama eyaletindeki Theodore'da, Millard Refrigerated Services'a ait amonyaklı soğuk hava deposunda büyük bir amonyak salımı oldu. Tesis bir önceki gün yedi saatten uzun bir elektrik kesintisi yaşamıştı. Ertesi gün kontrol sistemi yeniden başlatılırken bir şok dondurucu evaporatörü, serpantinde hâlâ sıcak ve yüksek basınçlı gaz varken soğutma moduna geçti. Ortaya çıkan hidrolik şok, çatıdaki 12 inçlik bir emiş borusunu patlattı.
CSB'ye göre 14 tonun üzerinde susuz amonyak salındı. Bulut yaklaşık 400 m ötede, Deepwater Horizon petrol sızıntısının temizlik sahasında açık havada çalışan yüzlerce taşeron çalışana ulaştı: 32 kişi hastaneye kaldırıldı, 4'ü yoğun bakıma alındı.
CSB'nin öne çıkardığı dersler şunlardır: defrost çevriminin elle kesilmesini önleyen ve yetkisiz müdahaleyi engelleyen kontrol sistemi korumaları; her evaporatör serpantininin kendi vana takımıyla ayrılması; hızla izole edilemeyen sızıntıda acil durdurmanın devreye alınması. Depo yöneticisi için asıl ders, elektrik kesintisi sonrası yeniden devreye alma gibi seyrek yapılan işlerin de yazılı prosedüre, eğitime ve HAZOP'a dahil edilmesidir. Soğuk hava deposu senaryoları büyük kaza senaryo dokümanı ve sonuç modellemesi ile değerlendirilebilir.
Bu Sektörde Nasıl Çalışıyoruz?
Depolarda işe raf envanteriyle başlıyoruz: raf tipi, yükseklik, travers seviyeleri, palet ağırlıkları ve kapasite etiketleri. Etiketi olmayan veya düzeni değişmiş raflar için statik ve deprem hesabını kendi geliştirdiğimiz RAFBUL X-SAM ile TS EN 15512 ve FEM 10.2.08 esaslarına göre yapıyoruz; standardın deneye bağladığı değerleri hesapla uydurmuyor, deney gerekiyorsa raporda açıkça yazıyoruz. Periyodik raf, forklift ve kapı kontrollerini sahada F'OPS ile kaydedip raporu sahada oluşturuyoruz. Şarj alanı havalandırmasını F'HCS, depo duman kontrolü hesaplarını F'FCS ile yapıyoruz.
Tehlikeli madde depolarında stok listesinden BEKRA kapsam hesabını çıkarıyor, stok değiştikçe güncellenebilecek bir tablo olarak teslim ediyoruz. İl bazındaki hizmetler için İstanbul, Kocaeli, Tekirdağ ve Mersin periyodik muayene sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Raf periyodik kontrolü ile raf statik analizi aynı şey mi?
Hayır. Periyodik kontrol mevcut rafın hasar ve kullanım durumuna bakar. Statik analiz rafın hangi yükü güvenle taşıyacağını hesaplar; kapasite etiketi bu hesaba dayanmalıdır.
Soğuk hava depomuzdaki amonyak miktarı BEKRA eşiğinin altında; başka yükümlülük var mı?
Evet. 50 tonun altındaki tesisler BEKRA kapsamına girmese de soğutma tesisatının kontrolü, makine dairesinde gaz algılama ve havalandırma, acil durum planı ve gerekiyorsa patlamadan korunma değerlendirmesi yine gereklidir.
Antrepomuzda müşteri ürünleri sürekli değişiyor; BEKRA kapsamı nasıl takip edilir?
Kapsam, tesiste aynı anda bulunabilecek azami miktara göre belirlenir. Stok sistemindeki ürünleri Ek-1 kategorileriyle eşleştiren bir tablo kurmak ve yeni ürün kabulünde bu tabloyu güncellemek en pratik yöntemdir. Bildirim bilgileri değişirse 30 gün içinde güncellenir.
Forklift şarj alanı için PKD gerekir mi?
Şarj alanında patlayıcı ortam oluşma ihtimali değerlendirilmelidir. Havalandırması yeterli ve hesapla doğrulanmış bir alan çoğu zaman tehlikeli bölge sayılmaz; ancak bu sonuç da PKD'de gerekçesiyle yazılır.
Kaynaklar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628), EK-III; RG 23.12.2025/33116 değişikliği
- TS EN 15635: Çelik statik depolama sistemleri, depolama ekipmanının uygulanması ve bakımı; TS EN 15512; TS EN 16681; FEM 10.2.08
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (RG 18.03.2018/30364)
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702), Ek-1; 2012/18/AB (SEVESO III) Direktifi, Ek I Bölüm 2 (madde 35)
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633)
- TS EN 378 serisi: Soğutma sistemleri ve ısı pompaları, güvenlik ve çevre gereksinimleri
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 19.12.2007/26735); İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (RG 18.06.2013/28681)
- NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards: Ammonia
- U.S. Chemical Safety Board, Millard Refrigerated Services güvenlik bülteni ve "Shock to the System" videosu (Ocak 2015); Safety+Health ve Cooling Post haberleri (Ocak 2015)
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi