Bu Kontrol Listesi Kimin İçin?
Solvent, yanıcı gaz veya yanıcı tozla çalışılan işyerlerinde işveren, İSG uzmanı, bakım ve üretim sorumluları için hazırladık. Elinizde birkaç yıl önce hazırlanmış bir Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) varsa, o günden bu yana sahada neyin değiştiğini ve dokümanın buna ayak uydurup uydurmadığını bu listeyle hızlıca görebilirsiniz.
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633) md. 10, dokümanın çalışma başlamadan önce hazırlanmasını ve işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli bir değişiklik, genişleme ya da tadilat yapıldığında gözden geçirilmesini ister. Liste bu hükmü sahada sorulabilir sorulara çevirir.
Liste Neleri Kapsıyor?
- Dokümanın mevcut durumu: Revizyon bilgisi, gözden geçirme periyodu ve risk değerlendirmesiyle tutarlılık.
- Tetikleyici değişiklikler: Yeni madde, yeni ekipman, havalandırma, yerleşim, kapasite, iş organizasyonu, olaylar ve yeni yükleniciler.
- Asgari içerik: Yönetmeliğin 5, 6 ve 10. maddelerinin aradığı başlıklar ve madde güvenlik verileri.
- Bölgelendirme çizimleri: Salım kaynakları, havalandırma varsayımları, gaz ve toz bölgeleri, uyarı işaretleri.
- Ekipman uygunluğu: Kategori, grup ve sıcaklık sınıfı, periyodik muayene, topraklama ve statik elektrik.
- Organizasyonel önlemler: Eğitim, yazılı talimat, çalışma izni ve değişiklik yönetimi bağlantısı.
Nasıl Kullanmalısınız?
Listeyi masa başında değil, dokümanın bölge haritalarıyla birlikte sahada doldurun. Önce tetikleyici değişiklikler bölümüne bakın: tek bir "evet" bile ilgili bölümün yeniden değerlendirilmesi için yeterlidir. Ardından içerik, çizim ve ekipman bölümlerini dokümanla karşılaştırın.
Bulduğunuz eksikleri sorumlu ve hedef tarihle aksiyon planına aktarın. Güncellemenin hangi değişikliklerle tetiklendiğini PKD ne zaman güncellenmeli? yazımızda, değişikliklerin nasıl yakalanacağını değişiklik yönetimi (MOC) yazımızda anlattık.
Havalandırmadaki Küçük Bir Değişiklik Bölgeyi Neden Değiştirir?
TS EN IEC 60079-10-1'e göre gaz ve buhar bölgelerinin tipi yalnızca salım kaynağına bağlı değildir. Salım derecesi (sürekli, birincil, ikincil), havalandırmanın seyreltme derecesi ve havalandırmanın kullanılabilirliği birlikte değerlendirilir. Bu yüzden sahada "küçük" görünen bir değişiklik sonucu değiştirebilir:
- Fan debisinin düşürülmesi veya bir emiş noktasının kaldırılması seyreltme derecesini azaltabilir.
- Yedeksiz bir fana geçilmesi kullanılabilirliği düşürebilir; daha önce Bölge 2 olarak sınıflandırılan bir alan Bölge 1 olarak değerlendirilebilir.
- Bir bölme duvarı veya kapalı bir kapı doğal havalandırmayı kısıtlayarak bölge sınırını genişletebilir.
Bölge tipi değişince ekipman kategorisi gereksinimi de değişir. Yönetmelik Ek-3'e göre Bölge 1'de en az kategori 2 ekipman gerekir; Bölge 2 için seçilmiş kategori 3 ekipman artık uygun olmayabilir. Hesabın ayrıntısını TS EN 60079-10-1'de havalandırma yazımızda bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
PKD belirli aralıklarla yenilenmek zorunda mı?
Yönetmelik sabit bir süre yazmaz; güncellemeyi önemli değişiklik, genişleme ve tadilata bağlar. Bakanlığın uygulama rehberi, dokümanı hazırlayan ekibin ayrıca bir gözden geçirme periyodu belirleyebileceğini belirtir. Değişiklik olmasa da düzenli bir gözden geçirme, fark edilmeden biriken küçük değişiklikleri yakalar.
Yalnızca bir ekipman eklendiyse bütün doküman yeniden mi yazılır?
Genellikle hayır. Değişikliğin etkilediği bölümler, bölge haritası ve ekipman listesi güncellenir; revizyon geçmişine ne değiştiği yazılır. Değişiklik birden fazla alanı etkiliyorsa kapsamlı bir revizyon daha sağlıklı olur.
Ex ekipmanlarımızın sertifikası var, yine de kontrol gerekir mi?
Evet. Sertifika ekipmanın belirli bir kategori için uygun olduğunu gösterir; doğru bölgede kullanıldığını ve doğru monte edildiğini göstermez. Bu kontrol Ex-proof ekipman uygunluk değerlendirmesi ve periyodik muayene ile yapılır.
Dokümanınızın gözden geçirilmesi veya yeniden hazırlanması için Patlamadan Korunma Dokümanı ve ATEX bölgelendirme sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, RG 30.04.2013/28633: md. 5, 6, 8, 9, 10; Ek-1, Ek-2, Ek-3, Ek-4
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, RG 25.04.2013/28628
- ÇSGB İSGGM, Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunmalarına İlişkin Uygulama Rehberi (2015)
- TS EN IEC 60079-10-1, TS EN IEC 60079-10-2, TS EN IEC 60079-14, TS EN IEC 60079-17
- TS EN 1127-1: Patlayıcı ortamlar, patlamadan korunma, temel kavramlar ve metodoloji
Teknik kontrol: Eyüp Yıldız, Elektrik Mühendisi