Bu Kontrol Listesi Kimin İçin?
Bakım ve tadilat işlerini yöneten alan sorumluları, izin veren yetkililer, İSG uzmanları ve yüklenici ekip şefleri için hazırladık. Liste mevcut izin formunuzun yerine geçmez; formun ekine konarak, izin imzalanmadan önce sahada gerçekten nelerin kontrol edildiğini kayda geçirir.
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633) Ek-2, tehlikeli işlerin ve başka işleri tehlikeye sokabilecek işlerin, işe başlamadan önce yetkili kişi tarafından yazılı olarak verilen bir çalışma izniyle yürütülmesini ister. Sıcak çalışma izni bu sistemin merkezinde durur.
Liste Neleri Kapsıyor?
- İş öncesi değerlendirme: Soğuk yöntem sorusu, işin tanımı, tehlikeli bölge haritası ve bitişik faaliyetler.
- Ekipmanın ayrılması: Boşaltma, yıkama, inertleme, körtapa listesi, enerji izolasyonu ve kalıntılar.
- Gaz ölçümü: Dedektör kontrolü, yanıcı gaz, oksijen ve gerekiyorsa toksik gaz ölçümü, ölçüm noktaları ve tekrarı.
- Alanın hazırlanması: Yanıcı malzemelerin uzaklaştırılması, örtme, drenaj ve kanalların kapatılması, ısı iletimi, kaynak ekipmanı.
- Yangın önlemleri: Söndürme araçları ve yangın gözcüsü.
- İzin onayı ve kapanış: İmzalar, geçerlilik süresi, diğer izinler, iş sonrası gözetim ve iznin kapatılması.
Nasıl Kullanmalısınız?
Listeyi çalışma noktasında, alanı görerek doldurun. Gaz ölçümü, yangın gözcüsü ve kapanış bölümlerinde tek bir "hayır" varsa iş başlamamalı ya da izin kapatılmamalıdır. Yanıcı gaz için kabul edilen %LEL değeri, ölçüm aralığı ve gözetim süresi gibi sayısal değerleri tesisinizin prosedüründen alın ve izne yazın; liste bu değerleri sizin yerinize belirlemez.
Sıcak işin neden tehlikeli olduğunu ve izin sisteminin sahada nerede kâğıtta kaldığını sıcak çalışma izni yazımızda, gaz ölçümünün atlandığı iki kazayı Bethune Point ve DuPont Buffalo yazımızda anlattık.
Gaz Ölçümünde Tek Bir Sonuç Neden Yetmez?
Dedektör, yanıcı gazı genellikle alt patlama sınırının yüzdesi (%LEL) olarak gösterir. %100 LEL, karışımın tutuşabilir hâle geldiği derişimdir. ABD İş Güvenliği ve Sağlık İdaresi (OSHA) kapalı alan düzenlemesinde, alt yanıcılık sınırının %10'unu aşan yanıcı gaz, buhar veya sisi tehlikeli atmosfer koşulu olarak tanımlar. Sıcak işte hedef, ölçülebilir yanıcı gaz bulunmamasıdır; kabul değeri tesis prosedüründe açıkça yazılmalıdır.
- Ölçüm yeri: Ağır buharlar zeminde, çukur ve kanallarda; hafif gazlar tavanda birikir. Tek noktadan alınan ölçüm bunları kaçırabilir.
- Oksijen: Aynı düzenleme hacimce %19,5'in altındaki atmosferi oksijen eksikliği, %23,5'in üzerindekini oksijen zenginleşmesi olarak tanımlar. Zenginleşmiş ortamda malzemeler çok daha kolay tutuşur; kaçak yapan bir oksijen hortumu bu durumu yaratabilir.
- Zaman: Sabah alınan temiz sonuç öğleden sonra geçerli olmayabilir. Uzun işlerde ölçüm tekrarlanmalı veya sürekli gaz izleme yapılmalıdır.
Alan hazırlığında yaygın olarak referans alınan ölçüt, çalışma noktasının yaklaşık 11 m (35 ft) çevresindeki yanıcı malzemelerin uzaklaştırılması, taşınamayanların korunmasıdır. NFPA 51B'nin 2019 baskısı, iş bittikten sonra en az bir saat yangın gözcülüğünü öngörür; izni veren kişi riskli durumlarda bu süreyi uzatabilir.
Sık Sorulan Sorular
Taşlama da sıcak çalışma izni gerektirir mi?
Evet. Taşlama ve metal kesme kıvılcım üretir; yanıcı ortamda tutuşma kaynağıdır ve aynı izin kapsamında değerlendirilmelidir.
Patlayıcı ortam bölgesinde sıcak çalışma yapılabilir mi?
Yapılabilir; ancak bölge geçici olarak patlayıcı ortamdan arındırıldıktan, gaz ölçümüyle doğrulandıktan ve izinle kontrol altına alındıktan sonra. Bölgelerin yeri için güncel bir patlamadan korunma dokümanı gerekir; dokümanınızı PKD güncelleme kontrol listesi ile gözden geçirebilirsiniz.
Tank veya boru içinde ölçüm yapılacaksa ne değişir?
Tank veya kap içine girilecekse kapalı alana giriş kuralları da devreye girer: giriş izni, sürekli ölçüm, gözcü ve kurtarma planı. Bu konuyu kapalı alan giriş eğitimlerimizde işliyoruz.
Tutuşma kaynaklarının kontrolü ve gaz ölçümünü parlayıcı ve patlayıcı ortamlarda güvenli çalışma eğitimimizde uygulamalı olarak anlatıyoruz. Sahaya özel izin prosedürleri için patlayıcı ortam işletme rehberleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, RG 30.04.2013/28633: md. 8, 10 ve Ek-2
- TS EN 1127-1: Patlayıcı ortamlar, patlamadan korunma, temel kavramlar ve metodoloji
- NFPA 51B (2019): Standard for Fire Prevention During Welding, Cutting, and Other Hot Work
- OSHA 29 CFR 1910.252: Welding, cutting and brazing, general requirements (35 ft kuralı)
- OSHA 29 CFR 1910.146: Permit-required confined spaces (tehlikeli atmosfer ve oksijen tanımları)
- HSE: Safe maintenance, repair and cleaning procedures (DSEAR rehberi)
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi