Bursa'da Hangi Tesisler BEKRA Kapsamına Girebilir?
Kapsamı sektör değil, tesisteki tehlikeli madde miktarı belirler. Bursa'da ön değerlendirmede en sık karşımıza çıkan madde grupları şunlar:
- Amonyak: Gemlik'teki gübre üretim tesisi ve soğutmada amonyak kullanan tesisler. Yönetmelik Ek-1'de amonyak adlandırılmış maddedir.
- Parlayıcı sıvılar: Otomotiv boya hatlarının solvent ve tiner stokları, boya ve vernik üreticilerinin hammadde tankları.
- Oksitleyici ve toksik maddeler: Tekstil boyahanelerinde ve deri işlemede kullanılan ağartma, fiksaj ve işleme kimyasalları.
- Liman ve antrepo stokları: Gemlik limanlarında elleçlenen sıvı ve paketli tehlikeli yükler.
- LPG ve doğal gaz: Fırın, kurutma ve forklift yakıtı olarak depolanan LPG.
Seviye belirleme ve bildirim yükümlülüklerinin genel çerçevesi BEKRA / SEVESO danışmanlığı sayfamızda.
Gemlik Neden İlk Bakılan Yer?
Gemlik, Bursa'da tehlikeli maddenin en yoğun toplandığı ilçedir. Limanlarda konteyner, Ro-Ro ve dökme yükün yanında sıvı yük de elleçleniyor. 2019'da ilçedeki 76,4 hektarlık gübre tesisi alanı Cumhurbaşkanı kararıyla özel endüstri bölgesi ilan edildi. Tesiste amonyak ve gübre üretimi yapılıyor; üre ve UAN tesisi yatırımları da duyurulmuştu.
AFAD'ın Bursa İl Afet Risk Azaltma Planı'nda, amonyak tanklarının hasar gördüğü kötü senaryoda kimyasal bulutun 10 kilometrelik bir alana yayılabileceği değerlendiriliyor. Bu tür senaryolar, senaryo dokümanında etki mesafesi hesabının ve dâhili acil durum planında komşu tesis ve yerleşimle koordinasyonun neden ciddiye alınması gerektiğini gösteriyor.
Gemlik'te limana komşu antrepo ve depolarda ayrıca stok değişkenliği konusu var. BEKRA hesabı, ortalama değil, aynı anda bulunabilecek azami miktar üzerinden yapılır. Gemi geliş dönemlerinde depodaki pik stok esas alınmalı.
OSB'lerdeki Tesisler İçin Nelere Dikkat Ediliyor?
Bursa'da 17 OSB var ve aynı bölgede boya, kimya, tekstil ve metal işleme tesisleri yan yana çalışıyor. Bu yakınlık BEKRA çalışmasına iki konu ekler.
- Domino etkisi: Bakanlık, birbirine yakın kuruluşları domino etkisi grubu olarak belirleyebilir. Bu durumda komşu tesislerle bilgi paylaşımı ve acil durum planlarının uyumu gerekir.
- Zemin ve deprem: Bursa İRAP'ına göre bazı OSB'ler sıvılaşma riski yüksek zeminlerde. Deprem kaynaklı tank, boru ve depo hasarı senaryo setine dahil edilmeli.
- Toplama kuralı: Boyahane veya otomotiv tedarikçisinde tek tek eşiği aşmayan kimyasallar, toplama kuralıyla birlikte değerlendirildiğinde alt seviye eşiğini aşabilir.
Aynı İRAP verisine göre 2016-2021 arasında Bursa'da 115 endüstriyel kaza ve KBRN olayı kaydedildi. Ramak kala kayıtları ve kaza geçmişi, risk değerlendirmesinin girdisi olarak istenir.
Bursa'da Muhatap Kurumlar Kimler?
Bildirim, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın elektronik sistemi üzerinden yapılır; ilde denetim ve takip Bursa Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile yürür.
- Bursa Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü (AFAD): Üst seviyeli kuruluşlar için harici acil durum planı; tehlikeli madde müdahale kartlarının gönderildiği kurumlardan biri.
- Bursa İl Sağlık Müdürlüğü ve itfaiye: Müdahale kartlarının diğer alıcıları.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: Yönetmeliği ortak yürüten bakanlıklardan biri; iş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde belgeler istenir.
Bursa'daki Bir Tesiste Çalışma Nasıl İlerler?
- Madde listesi ve güvenlik bilgi formlarıyla uzaktan ön değerlendirme; kapsam ve seviye tespiti.
- Ekibimizin sahaya gelmesi: depolama alanları, tank sahaları, boya mutfakları, dolum noktaları ve komşu tesislerle sınır.
- Tehlike tanımlama ve sonuç modellemesi; gerekirse HAZOP çalıştayı.
- Büyük kaza senaryo dokümanı, politika belgesi veya güvenlik raporu ve tehlikeli madde müdahale kartları.
- Bakanlık sistemine yükleme ve kartların Bursa'daki kurumlara gönderimi.
Bursa'daki diğer hizmetler için Bursa proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Bursa'daki otomotiv yan sanayi tesisi BEKRA kapsamına girer mi?
Çoğu girmez, ama boya ve solvent stoğu yüksek tesislerde girebilir. Parlayıcı sıvıların azami stoğu Ek-1 eşikleriyle ve toplama kuralıyla karşılaştırılmadan karar verilmemeli.
Gemlik'te liman arkasındaki antrepomuz kapsamda mı?
Kuruluş sınırları içinde depolanan tehlikeli maddeler kapsama girer. Taşıma sırasındaki geçici bekleme ile tesisteki depolama ayrı değerlendirilir; bunun için stok kayıtları ve depolama süreleri birlikte incelenir.
Tekstil boyahanesi BEKRA'ya tabi olur mu?
Kimyasal envanterine bağlıdır. Oksitleyici ağartma kimyasalları ve çevre için tehlikeli maddeler toplandığında eşik aşılabilir. Ön değerlendirme için kimyasal listesi ve SDS'ler yeterli.
Deprem senaryosu dokümana eklenmeli mi?
Bursa'da deprem, büyük kaza senaryolarının tetikleyicisi olarak ele alınmalı. Senaryo dokümanında doğal afet kaynaklı tank ve boru hasarının değerlendirilmesini öneriyoruz.
Kaynaklar
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702)
- Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Güvenlik Raporu Tebliği (RG 19.04.2019/30750)
- Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)
- AFAD, Bursa İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP)
- Cumhurbaşkanı Kararı, Gemlik'te özel endüstri bölgesi ilanı (2019)
- TÜRKLİM, Gemport liman bilgileri
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi