Mersin'de Proses Güvenliği Neden Liman Merkezli Düşünülmeli?
Mersin sanayisinin ağırlık merkezi limandır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın Ocak 2025 tarihli açıklamasına göre Mersin Limanı 2023'te 31,45 milyon ton yük ve 1,94 milyon TEU konteyner elleçledi; bu, Türkiye'deki konteyner elleçlemesinin yaklaşık yüzde 15,5'i demektir. Limanın çevresinde akaryakıt ve kimyasal tank terminalleri, bir gübre kompleksi, serbest bölge ve kentin doğusunda Mersin-Tarsus OSB yer alır.
Bu yapı, Mersin'deki risk çalışmalarına iki özellik katar. Birincisi, tehlikeli maddenin önemli bir kısmı üretimde değil, gemiden tanka, tanktan tankere aktarılırken risk oluşturur. İkincisi, kıyı şeridinde tesisler, liman ve kent dokusu iç içedir; bir tesisteki olay komşusunu ve limanın işleyişini doğrudan etkileyebilir.
Mersin Sanayisi Hangi Yapılardan Oluşuyor?
| Yapı | Doğrulanmış bilgi | Öne çıkan proses güvenliği konusu |
|---|---|---|
| Mersin Limanı | İşletme hakkı 11 Mayıs 2007'de 36 yıllığına devredildi; 124 hektar alan. Genişleme projesiyle kapasitenin 2,6 milyondan 3,6 milyon TEU'ya çıkması hedefleniyor; yeni rıhtıma ilk gemi Ekim 2025'te yanaştı. | Konteynerde tehlikeli yük, kaldırma ekipmanları, acil durum koordinasyonu |
| Eski ATAŞ rafinerisi | 1962'de üretime başladı; 7 Haziran 2004'te rafinaj durduruldu ve tesis ürün terminaline dönüştürüldü. | Büyük hacimli akaryakıt depolama, tanker yükleme |
| Akaryakıt ve kimyasal terminaller | Kıyıda çok sayıda depolama terminali ve açık deniz bağlantıları bulunur; bazı terminaller gemilere iskele ve şamandıra üzerinden hizmet verir. | BEKRA, domino etkisi, deniz tarafı transferler |
| Gübre üretimi | Akdeniz ilçesi Karaduvar'da amonyum nitrat ve nitrik asit üreten, kamuoyu bilgilendirme belgesinde üst seviyeli kuruluş olarak tanımlanan bir tesis var. | Amonyak, amonyum nitrat, toksik ve patlayıcı senaryolar |
| Mersin-Tarsus OSB | 823,5 hektar, yaklaşık 25 bin çalışan; çelik konstrüksiyon, gıda, plastik, makine, mobilya, kimya ve cam başta olmak üzere 14 sektör (Aralık 2024). | Solvent ve toz kaynaklı patlayıcı ortam, basınçlı ekipman |
| Mersin Serbest Bölgesi | Türkiye'nin ilk serbest bölgesi; limana komşudur. | Depolama, raf sistemleri, iş ekipmanları |
Mersin'in Çevre Durum Raporu'na (2019) göre ilde sürekli emisyon ölçüm sistemi bulunan tesisler arasında iki cam, iki çimento, bir gübre ve bir kimya tesisi var. Tarım tarafında Mersin, 2024'te 676 bin ton narenciye ihracatıyla iller arasında ilk sırada yer aldı; bu da paketleme, soğuk depo ve lojistik tesislerinde ekipman yoğunluğu anlamına gelir.
Gülnar ilçesindeki Akkuyu Nükleer Güç Santrali, her biri 1.200 MWe olmak üzere dört üniteden oluşacak şekilde inşa ediliyor. Eylül 2026 basın haberlerine göre ilk ünitede testler sürüyor, diğer üç ünitede inşaat devam ediyor. Nükleer güvenlik ayrı bir düzenleyici çerçeveye tabidir ve bu sayfanın konusu değildir; santrali ildeki sanayi ölçeğini göstermek için anıyoruz.
Mersin'de Son Dönemde Hangi Olaylar Yaşandı?
4 Eylül 2026'da Mersin Uluslararası Limanı'nda gece saatlerinde bir iş makinesinin konteynerin üzerine devrilmesiyle konteynerden sızıntı oldu. Mersin Valiliği açıklamasına göre sızan maddenin etil akrilat olduğu değerlendirildi; yoğun kokudan etkilenen 35 kişi sağlık gözetimine alındı, liman giriş çıkışları kapatıldı. AFAD ekipleri güvenlik alanı oluşturdu, KBRN ölçümlerinde olumsuz değer saptanmadı ve konteyner izole bir alandaki toplama havuzuna taşındı.
Olay küçük ölçekli kaldı ama üç noktayı hatırlatıyor: kaldırma ekipmanının kullanım ve kontrol disiplini tehlikeli yükle doğrudan ilişkilidir; limandaki madde envanteri tesislerdekinden hızlı değişir; acil durum planı liman, valilik ve AFAD arasındaki iletişimi önceden tanımlamalıdır. Benzer bir liman olayının büyük ölçekli örneklerini Tianjin ve Beyrut yazılarımızda ele aldık.
Mersin'deki Tesisler Hangi Hizmete İhtiyaç Duyar?
Hangi hizmetin gerektiği madde miktarına, prosese ve ekipman envanterine bağlıdır. Mersin için hazırladığımız ayrıntılı sayfalar:
- Mersin BEKRA / SEVESO danışmanlığı: tank terminalleri, gübre ve LPG tesislerinde kapsam belirleme, güvenlik raporu, domino etkisi ve senaryo dokümanı.
- Mersin HAZOP analizi: şamandıra ve açık deniz bağlantılı boru hatları, amonyak boşaltma, OSB'deki kesikli üretim.
- Mersin patlamadan korunma ve ATEX: terminaller, LPG dolum, kimya ve plastik tesisleri, tahıl ve yakıt tozları.
- Mersin periyodik muayene: liman krenleri, LPG tankları, basınçlı kaplar, soğuk zincir ve OSB'lerdeki iş ekipmanları.
Sektör bazında bakmak isterseniz akaryakıt ve LPG depolama, kimya ve petrokimya, gıda, un ve yem ile lojistik ve depolama sayfalarımız Mersin'deki tesis tiplerinin çoğunu karşılar. Ceyhan ve Yumurtalık'taki boru hattı terminalleri Adana sınırları içindedir; onlar için Adana proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasına bakabilirsiniz.
Mersin'de Hangi Kurumlarla Muhatap Olursunuz?
- Mersin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü: BEKRA bildirimleri ve denetimleri, çevre izinleri.
- AFAD Mersin İl Müdürlüğü: Harici acil durum planı, tehlikeli madde müdahale kartları, KBRN müdahalesi.
- Mersin Liman Başkanlığı: Liman sahasındaki gemi ve iskele operasyonları; Denizcilik Genel Müdürlüğü istatistikleri bu idari saha üzerinden yayımlanır.
- Mersin Büyükşehir Belediyesi itfaiyesi ve İl Sağlık Müdürlüğü: Müdahale kartlarının diğer alıcıları.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: İş ekipmanlarının periyodik kontrolü ve patlayıcı ortam yükümlülüklerinin teftişi.
Ekiplerimiz Mersin'de Nasıl Çalışıyor?
Mersin'de yerel ofisimiz yok. Ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden sahaya gider. Mesafe uzun olduğu için çalışmayı iki aşamada kuruyoruz: P&ID, güvenlik bilgi formları, tank listeleri ve ekipman envanteri gibi belgeleri önceden uzaktan topluyor, saha ziyaretini bu belgelere göre tek bir programda planlıyoruz. Tank sahasını, iskeleyi ve proses alanını yerinde görmeden risk çalışmasını kapatmıyoruz.
Muayene ve saha kayıtlarını kendi geliştirdiğimiz F'OPS uygulamasıyla tutuyor, raporu sahada oluşturuyoruz. Proses güvenliği ile periyodik kontrol aynı ekipte yürüdüğü için HAZOP veya BEKRA çalışmasında kritik çıkan ekipman muayene programına doğrudan girer. Hizmetlerin genel çerçevesi için proses güvenliği, patlamadan korunma ve ATEX ve periyodik teknik kontroller sayfalarına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Mersin'deki tesisimiz için ekip ne kadar önceden planlanmalı?
Saha ziyaretini belgeler toplandıktan sonra planlıyoruz. Belgeler ne kadar erken ve eksiksiz gelirse saha programı o kadar kısa ve verimli olur. Gemi takvimine bağlı terminallerde ziyaret tarihini de transfer programınıza göre seçiyoruz.
Liman sahasında konteynerde bekleyen tehlikeli yük BEKRA kapsamına girer mi?
BEKRA Yönetmeliği, kuruluş sınırları dışındaki taşımayı kapsam dışında bırakır. Ancak tank sahası, depo veya üretim tesisi gibi sabit kuruluşlar kapsamdadır. Limana yakın bir tesisin senaryolarında, limandaki hareketli tehlikeli yükün bir dış etken olarak ele alınmasını öneriyoruz.
Mersin dışında, Tarsus veya Silifke'deki tesislere de geliyor musunuz?
Evet. Türkiye'nin her yerinde hizmet veriyoruz; Mersin'in tüm ilçelerindeki tesisler için saha programını aynı yöntemle kuruyoruz.
Kaynaklar
- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, "Mersin Limanı'nın kapasitesi 1 milyon TEU artacak" haberi (6 Ocak 2025)
- Port of Mersin maddesi (işletme hakkı devri, 11 Mayıs 2007, 36 yıl)
- Dünya Gazetesi, "MIP, yeni terminalin ilk gemisini karşıladı" (8 Ekim 2025)
- Middle East Economic Survey (MEES), ATAŞ rafinerisinin ürün terminaline dönüşümü (21 Haziran 2004)
- Toros Tarım, BEKRA Kamunun Bilgilendirilmesi: Mersin Tesisi (2024)
- Mersin Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Mersin İli 2019 Yılı Çevre Durum Raporu
- Mersin Haberci, Mersin-Tarsus OSB haberi (30 Aralık 2024)
- Capital, "Mersin Serbest Bölgesi'nde yeni yatırım alanı açılıyor"
- Milliyet, narenciye ihracatı haberi, 2024 il verileri (28 Ocak 2025)
- World Nuclear News, Akkuyu (12 Şubat 2024); Politis, Akkuyu haberi (7 Eylül 2026)
- Medyascope, "Mersin Limanı'nda kimyasal sızıntısı: 35 kişi etkilendi" (4 Eylül 2026)
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702)
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi