Adana'da Proses Güvenliği Neden İki Ayrı Coğrafyada Düşünülmeli?
Adana sanayisi iki farklı bölgede toplanır. Kent merkezinin çevresinde Sarıçam'daki Adana Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi, Seyhan'daki polyester üretimi ve Yüreğir'deki çimento fabrikası bulunur. İskenderun Körfezi kıyısında ise Ceyhan ve Yumurtalık hattı yer alır: ham petrol boru hatlarının deniz terminalleri, gübre üretimi, bir serbest bölge ve yeni ilan edilen endüstri bölgeleri.
Bu iki bölgenin riski farklıdır. Kentteki tesislerde toz, buhar kazanı, kimyasal depolama ve iş ekipmanı öne çıkar; kıyıda ise milyonlarca varillik ham petrol stoku, gemi yükleme ve tehlikeli madde elleçlemesi. Adana Sanayi Odası'nın 2025 faaliyet raporuna göre ilin 2025 ihracatı 3 milyar 44 milyon dolar oldu; ilk üç sektör kimyevi maddeler (607,4 milyon dolar), tekstil (490,6 milyon dolar) ve hububat, bakliyat ve mamulleri (364,9 milyon dolar).
Sanayi Hangi İlçelerde ve Bölgelerde Toplanıyor?
Adana Sanayi Odası, kuruluşuna katkı verdiği bölgeler olarak Adana Hacı Sabancı OSB, Ceyhan OSB, Kozan OSB, Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi ve Adana Ceyhan Kimya Endüstri Bölgesi'ni sayar. Odanın 23 meslek grubundan ilki pamuk işlemedir; gıda, kimya, plastik ve kauçuk, inşaat malzemeleri ve otomotiv yan sanayi de ayrı gruplardır.
| İlçe / bölge | Başlıca yapılar | Öne çıkan proses güvenliği konusu |
|---|---|---|
| Sarıçam | Adana Hacı Sabancı OSB: 2019 verisiyle 446 üretimdeki işletme ve 35 bin çalışan; tek bir sektöre ayrılmamış karma OSB | Kazanlar, kimyasal depolar, toz, kaldırma ekipmanları |
| Seyhan | Sarıhamzalı'da 2.181.000 m² alanda entegre polyester üretimi; bitişiğinde yılda 1,58 milyon ton kapasiteli PTA tesisi projesi | Paraksilen, oksidasyon reaktörleri, BEKRA |
| Yüreğir | Yıllık 3,5 milyon ton çimento kapasiteli fabrika | Kömür hazırlama, döner fırın, kaldırma ekipmanları |
| Ceyhan kıyısı | BTC ham petrol terminali, BOTAŞ'ın Kerkük-Ceyhan hattı terminali, gübre üretim tesisi ve dökme yük terminali | Tank sahaları, iskele, BEKRA ve QRA, deprem |
| Ceyhan iç kesim | Ceyhan OSB, Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi, Adana Ceyhan Kimya Endüstri Bölgesi (29,3 milyon m², Ocak 2026) | Yeni yatırımlarda tasarım aşaması risk çalışmaları |
| Yumurtalık | Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi (4,6 milyon m²); Ağustos 2025'te ilan edilen petrokimya, rafineri ve liman özel endüstri bölgesi | Sıvı kimyasal boru hatları, domino etkisi |
| Kozan, Karataş ve kırsal ilçeler | Kozan OSB, çırçır ve pamuk işleme, un ve yem, tarıma dayalı yatırımlar | Pamuk tozu ve yangın, toz patlaması |
Kıyıdaki ölçeği bir rakam iyi anlatır: BTC hattının Ceyhan terminalinde her biri 1 milyon varil kapasiteli yedi adet yüzer tavanlı ham petrol tankı, 2,6 kilometre uzunluğunda bir iskele ve aynı anda iki tanker yükleyebilen iki yanaşma yeri bulunur. BOTAŞ, Nisan 2026'da Ceyhan'da 40 yeni ham petrol tankı yapılacağını açıkladı; ilk altı tankın inşaatı 2026'da başlıyor.
6 Şubat 2023 Depremi Ceyhan'da Ne Gösterdi?
Kahramanmaraş merkezli depremler Adana'yı da etkiledi. Ceyhan'daki ham petrol terminali enerjisiz kaldı ve tedbir amacıyla durduruldu. BP, BTC hattında hasar olmadığını, ancak Ceyhan'da küçük bir sızıntı yaşandığını ve sızıntının durdurulduğunu açıkladı; tanker yüklemeleri bir süre askıya alındı. Türkiye Gazetesi'nin 12 Şubat 2023 tarihli haberine göre sevkiyatın durma nedeni üst geçitlerden birinin hasar görmesi ve petrol sızıntısıydı; onarımın ardından yüklemeler yeniden başladı. BOTAŞ ise Kerkük-Ceyhan hattında kontrollerin depremden sonraki 42 saat içinde tamamlandığını ve pompalamanın yeniden başladığını bildirdi.
Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi'nin (JRC) eNATECH veri tabanında bu deprem için taslak halinde iki doğa kaynaklı endüstriyel kaza (Natech) kaydı açılmıştır: BOTAŞ ve körfezin karşı kıyısındaki LimakPort İskenderun. Ayrıntılar henüz yayımlanmadı. Yine de ders açıktır: Adana'daki bir tesiste deprem, enerji kaybı ve boru köprüsü hasarı aynı anda gelebilecek başlatıcılar olarak risk çalışmasında yer almalıdır.
Adana'daki Tesisler Hangi Hizmete İhtiyaç Duyar?
Hangi hizmetin gerektiği, tesisteki madde miktarına ve prosese bağlıdır. Adana için hazırladığımız ayrıntılı sayfalar:
- Adana BEKRA / SEVESO danışmanlığı: ham petrol terminalleri, gübre ve kimya tesisleri, Ceyhan'daki yeni yatırımlar.
- Adana HAZOP analizi: boru hattından tanka ve iskeleye transfer, polyester ve PTA prosesleri, deprem sonrası yeniden devreye alma.
- Adana patlamadan korunma ve ATEX: yüzer tavanlı tanklar, un, yem ve hububat siloları, çırçır tesisleri, çimento kömür hazırlama.
- Adana periyodik muayene: liman kaldırma ekipmanları, kazanlar, basınçlı kaplar, OSB'lerdeki iş ekipmanları.
Sektöre göre bakmak isterseniz akaryakıt ve LPG depolama, kimya ve petrokimya ve gıda, un ve yem sayfalarımız Adana'daki tesis tiplerinin çoğunu kapsar. Körfezin Mersin tarafındaki tesisler için Mersin proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasına bakabilirsiniz.
Adana'da Hangi Kurumlarla Muhatap Olursunuz?
- Adana Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü: BEKRA bildirimi, belgelerin takibi ve denetimi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı adına ildeki muhatap.
- AFAD Adana İl Müdürlüğü: Üst seviyeli kuruluşlar için harici acil durum planı; tehlikeli madde müdahale kartlarının gönderildiği kurumlardan biri.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Adana Grup Başkanlığı: İş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde patlamadan korunma dokümanı ve periyodik kontrol raporları istenir.
- Adana Sanayi Odası: OSB ve endüstri bölgelerinin kuruluşunda paydaş; sektör verilerinin kaynağı.
Ekiplerimiz Adana'da Nasıl Çalışıyor?
Adana'da ofisimiz yok. Ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden sahaya gider. Ön değerlendirmeyi madde listesi, güvenlik bilgi formları ve P&ID'ler üzerinden uzaktan başlatıyor, saha gününü bu ön çalışmaya göre planlıyoruz. Kent merkezindeki ve Ceyhan kıyısındaki işleri mümkün olduğunda aynı saha programında birleştiriyoruz.
Saha verilerini ve muayene kayıtlarını kendi geliştirdiğimiz F'OPS uygulamasıyla tutuyor, raporu sahada oluşturuyoruz. Proses güvenliği ile periyodik kontrolü aynı ekip yürüttüğü için HAZOP'ta kritik çıkan bir emniyet ventili veya tank, muayene programına doğrudan girer. Depo raflarının statik ve deprem kontrolünde RAFBUL X-SAM, yangın suyu hesaplarında F'CAD kullanıyoruz. Hizmetlerin genel çerçevesi için proses güvenliği ve periyodik teknik kontroller sayfalarına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Adana'da yerel ofisiniz var mı?
Hayır. Ofislerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'te. Adana'daki işler için ekiplerimiz sahaya gelir; belge incelemesi ve ön değerlendirme uzaktan başlar.
Ceyhan'da kurulacak yeni bir tesis için risk çalışmasına ne zaman başlanmalı?
Yerleşim planı kesinleşmeden önce. Kimya Endüstri Bölgesi ve özel endüstri bölgesi gibi alanlarda komşu tesislerin tank ve proses alanlarına mesafe, tasarım aşamasında yapılan sonuç modellemesi ile belirlenirse sonradan pahalı değişiklikler önlenir.
Deprem risk çalışmalarımıza nasıl girmeli?
2023'te Ceyhan'da yaşanan enerji kaybı, üst geçit hasarı ve sızıntı, depremin tek başına birçok sapmayı başlatabileceğini gösterdi. Depremi senaryo başlatıcısı olarak, enerji ve yardımcı hizmet kaybıyla birlikte ele almanızı öneriyoruz.
Kaynaklar
- Adana Sanayi Odası, 2025 Yılı Faaliyet Raporu (Nisan 2026)
- Dünya Gazetesi Adana Bölge Temsilciliği, "Adana'da üretim üsleri" eki (29 Temmuz 2019)
- SASA Polyester Sanayi A.Ş., PTA Projesi Teknik Olmayan Özet (2022)
- Global Energy Monitor, Adana Çimento Sanayii Yüreğir Cement Plant kaydı
- SOCAR Midstream, Ceyhan Terminal tanıtımı
- Toros Tarım, Ceyhan Üretim Tesisi ve Toros Ceyhan Terminali tanıtımı
- Paratic, "Bakan Kacır: Ceyhan entegre kimya üssü olacak" (11 Ocak 2026)
- Capital, SASA yatırımı için özel endüstri bölgesi ilanı (RG 16.08.2025/32988; Cumhurbaşkanı Kararı 10205)
- Karar Gazetesi ve AGBI/Reuters, BOTAŞ Ceyhan depolama planı (Nisan 2026)
- The Maritime Executive, "Earthquake disrupts oil exports from Turkey's Ceyhan terminal" (6 Şubat 2023)
- S&P Global Commodity Insights, BP açıklaması (6 Şubat 2023)
- Türkiye Gazetesi, Ceyhan terminalinde sevkiyatın yeniden başlaması (12 Şubat 2023)
- NTV, BOTAŞ açıklaması: iki terminalde işlemler yeniden başladı (10 Şubat 2023)
- Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC), eNATECH: Turkey-Syria Earthquake 2023 kaydı (taslak)
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702)
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi