Kocaeli HAZOP Analizi

Kocaeli'de HAZOP Hangi Tesislerde Öne Çıkıyor?

Kocaeli'de 53'ü üst seviyeli olmak üzere 91 kuruluş BEKRA kapsamında (Kocaeli Sanayi Odası, Eylül 2026). Bu kuruluşların senaryo dokümanı ve güvenlik raporu, kabul görmüş bir tehlike tanımlama yöntemine dayanmak zorundadır; proses tesislerinde en sık başvurulan yöntemlerden biri HAZOP'tur. İldeki tesis çeşitliliği, HAZOP'un her tesiste farklı düğümlere ve farklı sapmalara odaklanmasını gerektirir.

Tank Sahası ve İskele Transferlerinde Neye Bakıyoruz?

Körfez, Dilovası ve Derince'deki terminallerde HAZOP'un ağırlığı tanktan çok transfer hatlarındadır. Gemi-iskele-tank zinciri ayrı düğümlere bölünmeden yapılan çalışma kritik sapmaları kaçırır.

• Gemi boşaltma: Gemi pompası basıncı ile kara tarafı hattın tasarım basıncı uyuşuyor mu; "basınç fazla" sapmasında hangi vana, hangi hızla kapanıyor, kapanma dalga basıncı (surge) hesaplandı mı?
• Tank dolumu: "Seviye fazla" sapmasında taşma, bağımsız yüksek seviye kesmesi, tanklar arası yanlış yönlendirme.
• Hat değişimi ve pigleme: Kimyasal terminallerde aynı hattan farklı ürün geçmesi; "kompozisyon farklı" sapması ve uyumsuz madde karışımı.
• LPG: Körfez'deki LPG terminallerinde boşaltma kolları, acil ayırma bağlantıları ve buhar dönüş hattı.

1999 Depremi HAZOP'a Ne Öğretti?

1999 depremi, tek bir dış olayın birden fazla koruma katmanını aynı anda devre dışı bırakabileceğini gösterdi. JRC'nin eNATECH kayıtlarına göre Tüpraş İzmit Rafinerisi'nde ham petrol ünitesindeki ilk yangın yaklaşık 4 saatte söndürüldü, ancak yanan nafta tanklarına bağlı kopuk hatlardan yakıt gelmeye devam ettiği için yeniden alevlendi. Blok vanalar tanklara yakındı ve yangın nedeniyle bunlara ulaşılamadı. IChemE özetine göre elektrik kesildi, yangın suyunu taşıyan hat da koptu.

Kocaeli'deki bir tesiste bu dersleri HAZOP'ta şu sorulara çeviriyoruz:

• Acil izolasyon vanası, korumaya çalıştığı yangın alanının dışından kapatılabiliyor mu?
• Elektrik kesildiğinde vana emniyetli konuma gidiyor mu?
• Yangın suyu ve köpük beslemesi tek bir hatta mı bağlı?
• Yardımcı hizmetler (elektrik, hava, azot, soğutma suyu) ayrı düğüm olarak incelendi mi?

Deprem gibi ortak nedenli senaryolarda koruma katmanlarının bağımsızlığını LOPA ile ayrıca sorguluyoruz.

Kimya ve Plastik OSB'lerinde HAZOP Nasıl Farklılaşıyor?

Gebze V (Kimya) İhtisas OSB, Gebze Plastikçiler OSB ve Dilovası'ndaki karma OSB'lerde çok ürünlü, kesikli üretim yapan tesislerde HAZOP'un odağı reçete ve sıralamadır.

• "Önce/sonra" ve "yanlış sıra" kılavuz kelimeleriyle hammadde ekleme sırasının hataları
• Ekzotermik tepkimelerde soğutma kaybı ve kaçak tepkime
• Reaktör boşaltılırken ve temizlenirken solvent buharı; bu noktada çalışma patlamadan korunma ile birleşir
• Aynı ekipmanda ürün değişiminde kalıntı ve uyumsuzluk

Daha basit proseslerde veya yeni yatırımın ön tasarımında tam HAZOP yerine HAZID veya What-if çalışmasını öneriyoruz.

Hangi Standarda Göre Çalışıyoruz?

HAZOP'u TS EN IEC 61882 (IEC 61882) uygulama kılavuzuna göre yürütüyoruz. Çalıştaylar tesisinizde, Kocaeli'de yapılır; ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden sahaya gider. Başlamadan önce P&ID'lerin sahayla uyuştuğunu yerinde kontrol ederiz; uyuşmuyorsa önce P&ID güncellemesi gerekir. Yöntemin genel anlatımı, ekip yapısı ve teslim edilen belgeler için HAZOP analizi sayfasına, ildeki diğer hizmetler için Kocaeli proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• TS EN IEC 61882 / IEC 61882 Tehlike ve işletilebilirlik çalışmaları (HAZOP) uygulama kılavuzu
• Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)
• Kocaeli Sanayi Odası, KSO 6. Proses Emniyeti Sempozyumu ve Sergisi haberi (Eylül 2026)
• Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC), eNATECH: TÜPRAŞ İzmit Rafinerisi, 1999
• IChemE, İzmit olay özeti (17 Ağustos 1999)
• Doğu Marmara Kalkınma Ajansı, Kocaeli Limanları Raporu (2012)
• İstanbul Ticaret Odası, OSB Radar: Kocaeli İlindeki Organize Sanayi Bölgeleri (Şubat 2025)