Kocaeli'de Patlayıcı Ortam Nerelerde Oluşuyor?
Kocaeli'de patlayıcı ortam üç ana kaynaktan doğar: körfez kıyısındaki terminallerde yanıcı gaz ve buhar, kimya ve otomotiv tesislerinde solvent buharı, plastik ve metal işleyen tesislerde yanıcı toz. Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633), bu ortamların oluşabileceği her işyerinde çalışmaya başlamadan önce patlamadan korunma dokümanı hazırlanmasını ister.
Terminal ve Rafineri Sahalarında Hangi Bölgeler Çıkar?
Körfez, Dilovası ve Derince'deki sıvı dökme terminallerinde bölgelendirmenin ağırlığı tank tavanları, havalandırma ağızları, pompa salmastraları, dolum adaları ve iskelelerdir.
- LPG terminalleri ve dolum tesisleri (Körfez): Havadan ağır gaz; kanal, çukur ve rögar gibi alçak noktalarda birikme. Bölge sınırları zemin seviyesinde geniş çizilir ve drenaj kanalları ayrıca değerlendirilir.
- Akaryakıt ve kimyasal tankları: Sabit tavanlı tanklarda havalandırma ağzı çevresi, yüzer tavanlı tanklarda tavan ile cidar arası. 1999 depreminde Tüpraş İzmit Rafinerisi'nde nafta tanklarının yüzer tavanları cidara çarparak kıvılcım çıkardı ve tanklar tutuştu (JRC eNATECH). Bu tutuşturucu kaynak normal işletmede yoktur, ama Kocaeli'de deprem senaryosunda yer almalıdır.
- İskeleler: Yükleme kolları, numune alma noktaları ve buhar dönüş hatları. Gemi ile iskele arasında statik elektrik ve katodik koruma akımları ayrı bir tutuşturucu kaynak başlığıdır.
Kimya OSB'leri ve Boyahanelerde Solvent Buharı
Gebze V (Kimya) İhtisas OSB'deki ve Gebze-Dilovası hattındaki karma OSB'lerdeki boya, reçine ve kimyasal üreticilerinde patlayıcı ortamın başlıca kaynağı solvent buharıdır.
- Reaktör ve karıştırıcı kapakları, hammadde ekleme ağızları
- Varil ve IBC'den aktarma, dolum ve etiketleme hatları
- Solvent depoları ve atık solvent toplama alanları
İzmit ve Gölcük'teki araç fabrikaları ile TOSB'deki tedarikçiler gibi araç ve parça üreticilerinin boya kabinlerinde, karışım odalarında ve kurutma fırınlarında da benzer bölgeler oluşur. Burada bölgelendirme havalandırma debisine doğrudan bağlıdır; fan arızası ve kilitleme (interlock) mantığı dokümanda açıkça yazılmalıdır.
Toz: Plastik ve Metal
Kocaeli'de yanıcı toz riski Gebze'deki plastik üreticilerinde ve makine, metal işleme tesislerinde öne çıkar.
- Plastik: Gebze Plastikçiler OSB'deki tesislerde öğütme, toz hammadde taşıma, silo ve pnömatik transfer hatları. Burada hem havada asılı toz bulutu hem de yüzeylerde biriken toz tabakası ayrı ayrı değerlendirilir.
- Metal: Gebze ve Dilovası'ndaki Makine İhtisas ve İMES Makine İhtisas OSB'leri metal işleme yoğun bölgelerdir. TİM verilerine göre demir ve demir dışı metaller ile çelik, Kocaeli ihracatında otomotiv ve kimyanın ardından gelir (2025 ilk çeyrek). Alüminyum ve magnezyum taşlama, polisaj ve toz toplama filtreleri dikkat isteyen noktalardır.
Tozun yanıcılık parametreleri bilinmiyorsa toz ve gaz patlaması risk değerlendirmesi kapsamında numune analizi planlıyoruz.
Dokümanı Nasıl Hazırlıyoruz?
Bölgelendirmeyi TS EN IEC 60079-10-1 (gaz) ve 60079-10-2 (toz) hesaplarına dayandırıyor, sahada Ex ekipmanın bölgeye uygunluğunu tek tek kontrol ediyoruz. Ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden Kocaeli'deki sahaya gider; saha verilerini F'OPS uygulamasıyla kaydediyoruz. Dokümanın içeriği ve yönetmeliğin öncelik sırası için patlamadan korunma dokümanı, çizimler için ATEX bölgelendirme sayfalarına bakabilirsiniz. Ex ekipmanların sonraki muayenesi Kocaeli periyodik muayene sayfasında; ildeki diğer hizmetler Kocaeli proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasında.
Sık Sorulan Sorular
LPG dolum tesisimiz Körfez'de. Bölgelendirmede kanal ve rögarlar neden ayrı ele alınıyor?
LPG havadan ağırdır ve sızıntıda alçak noktalara akar. Drenaj kanalı ya da kablo kanalı gazı bölge sınırının çok dışına taşıyabilir. Bu yüzden kanalları hem bölge hem de tutuşturucu kaynak açısından ayrıca inceliyoruz.
TOSB'deki boyahanemiz için ayrı bir doküman mı gerekir?
Doküman işyeri için hazırlanır ve boyahane bunun bir bölümüdür. Boya kabini, karışım odası ve solvent deposu ayrı bölgelendirilir; havalandırma kesildiğinde bölgenin nasıl değiştiği ve hattın nasıl durduğu dokümanda yazılı olmalıdır.
Kocaeli'de deprem patlamadan korunma dokümanına girer mi?
Yönetmelikte depreme özel bir hüküm yoktur. Ancak 1999 depreminde Kocaeli'de yaşananlar düşünüldüğünde, deprem sonrası sızıntı ve tutuşma ihtimalinin özellikle tank sahaları ve gaz hatları için önlem planında yer almasını öneriyoruz.
Kaynaklar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633)
- TS EN IEC 60079-10-1 ve TS EN IEC 60079-10-2 tehlikeli bölge sınıflandırması
- Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC), eNATECH: TÜPRAŞ İzmit Rafinerisi, 1999
- Doğu Marmara Kalkınma Ajansı, Kocaeli Limanları Raporu (2012)
- İstanbul Ticaret Odası, OSB Radar: Kocaeli İlindeki Organize Sanayi Bölgeleri (Şubat 2025)
- Türkiye İhracatçılar Meclisi verileri, 2025 ilk çeyrek Kocaeli ihracatı
- Otomotiv Sanayii Derneği verileri, 2025 ilk yarı Kocaeli üretimi
Teknik kontrol: Eyüp Yıldız, Elektrik Mühendisi