Sakarya'da Patlayıcı Ortam En Çok Nerede Oluşur?
Sakarya'da patlayıcı ortam en sık üç kaynaktan oluşur: taşıt ve yan sanayideki boya-solvent sistemleri, mobilya üretimindeki ahşap tozu ve gıda işlemedeki organik tozlar. Bunlara doğal gaz, LPG ve akü şarj alanları eklenir.
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633), patlayıcı ortam oluşabilecek her işyerinde çalışmaya başlamadan önce patlamadan korunma dokümanı ister. Dokümanın içeriği için /patlamadan-korunma-dokumani/, bölge sınıflandırması için /atex-bolgelendirme/ sayfasına bakın.
Sakarya'daki Sektörlerde Hangi Bölgeler Çıkar?
Bölgelendirme sonucu, sektörden çok proses ayrıntısına bağlıdır; aşağıdaki eşleştirme Sakarya'daki başlıca tesis tiplerinde tipik başlangıç noktasıdır.
| Tesis tipi | Sakarya'daki yeri | Tipik tehlikeli bölgeler |
|---|---|---|
| Taşıt ve yan sanayi boyahaneleri | Arifiye çevresi, 1. OSB, 2. OSB | Boya kabini içi, karışım odası, solvent deposu ve pompa çevresi (gaz bölgeleri) |
| Mobilya ve ahşap işleme | Kaynarca Mobilya İhtisas OSB, 2. OSB (orman ürünleri) | Toz toplama siloları, filtre içleri, zımpara ve kesim makineleri çevresi (toz bölgeleri) |
| Fındık ve gıda işleme | İl geneli | Kırma, kavurma, öğütme, toz emiş ve paketleme hatları |
| Kimya ve plastik | 2. OSB | Reaktör ağızları, dolum, solvent ve toz hammadde besleme |
| Metal işleme | Metal ve makine imalatçıları | Alüminyum ve magnezyum tozu, taşlama ve parlatma emiş hatları |
Konumlar; Sakarya 1. ve 2. OSB'nin kurumsal sektör listelerine, Kaynarca Mobilya İhtisas OSB'nin Sakarya İRAP'ındaki kaydına ve Arifiye'deki otomobil fabrikasına ilişkin Anadolu Ajansı haberine dayanır.
Sakarya'da Hangi Olaylar Bu Riski Gösterdi?
İlde son yıllarda yaşanan iki olay, patlayıcı madde ve yanıcı gazın sahada nasıl risk ürettiğini gösteriyor.
- Hendek, 3 Temmuz 2020: Bir havai fişek fabrikasında meydana gelen patlamada 7 kişi hayatını kaybetti, 127 kişi yaralandı.
- Arifiye, 14 Ocak 2019: Bozüyük–Adapazarı doğal gaz iletim hattı, heyelan kaynaklı olduğu değerlendirilen bir yırtılmayla tutuştu. Yangın gaz akışı kesildikten sonra söndürüldü; can kaybı olmadı.
İkinci olay bir işyeri içinde değil, iletim hattında yaşandı. Yine de Sakarya'da zemin hareketinin gaz hatlarını etkileyebileceğini hatırlatıyor. Tesis içi doğal gaz istasyonları, regülatör odaları ve kazan daireleri dokümanda ayrıca ele alınmalı.
Toz Patlaması Sakarya'da Neden Ayrıca Önemli?
Sakarya'da mobilya, orman ürünleri ve fındık işleme bir arada bulunduğu için toz patlaması en az gaz kadar önemli.
Toz tarafında sahada sık görülen eksikler şunlar:
- Toz toplama filtresinde patlama tahliye paneli veya bastırma sistemi yok ya da tahliye yönü çalışma alanına bakıyor.
- Filtre ile makine arasındaki kanalda alev geçişini önleyen yalıtım (izolasyon) düşünülmemiş.
- Kiriş, kablo tavası ve makine üstlerinde biriken toz, ikincil patlama riskini artırıyor; temizlik programı yazılı değil.
- Silo ve bunkerde statik elektrik için topraklama ve bağlama kontrol edilmemiş.
Tozun patlama parametreleri bilinmiyorsa numune testi gerekir. Kapsamlı değerlendirme için /toz-ve-gaz-patlamasi-risk-degerlendirmesi/ sayfasına bakın.
Sakarya'da Çalışma Nasıl Yürür?
Ekiplerimiz sahaya gelir; bölgelendirme, ekipman uygunluğu ve önlemler tesis gezisinde birlikte değerlendirilir. Ofislerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'te.
Bölgelendirmeden sonra mevcut ekipmanın bölge, grup ve sıcaklık sınıfına uyup uymadığına bakılır. Ex ekipmanların periyodik muayenesi ise ayrı bir iştir; /sakarya-periyodik-muayene/ sayfasında ele alıyoruz. İldeki diğer hizmetler için /sakarya-proses-guvenligi-ve-muayene/ sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kaynarca'daki mobilya atölyemiz için doküman gerekir mi?
Ahşap tozunun biriktiği, toplandığı veya taşındığı bir sistem varsa evet. Toz toplama filtresi ve silosu olan atölyelerde patlayıcı toz ortamı oluşabilir.
Fındık kırma ve kavurma tesisinde patlama riski olur mu?
Olabilir. Kırma, öğütme ve emiş hatlarında ince organik toz oluşur. Riskin derecesi tozun inceliğine, nemine ve birikme miktarına bağlıdır; bunu yerinde değerlendirmek gerekir.
Boyahanemiz yeni; makine üreticisinin ATEX belgesi yeterli mi?
Hayır. Ekipmanın ATEX uygunluğu üreticinin sorumluluğudur; patlamadan korunma dokümanı ise işverenin. Kabinin kurulduğu yer, solvent deposu ve havalandırma düzeni dokümanda değerlendirilir.
Kaynaklar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633)
- AFAD Sakarya İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, Sakarya İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP)
- Sakarya 1. ve 2. Organize Sanayi Bölgesi kurumsal sayfaları
- Anadolu Ajansı, Sakarya taşıt üretimi ve ihracatı haberleri (25.01.2021; 15.01.2025)
- BirGün ve Medyascope, Hendek havai fişek fabrikası patlaması haberleri; BirGün, Arifiye doğal gaz hattı haberi (14.01.2019)
Teknik kontrol: Eyüp Yıldız, Elektrik Mühendisi