Tekirdağ'da HAZOP En Çok Hangi Proseslerde Gerekiyor?
Tekirdağ'da HAZOP ihtiyacı üç yerde yoğunlaşır: Marmaraereğlisi kıyısındaki LNG, akaryakıt ve kimyasal terminalleri; Çerkezköy OSB'deki kimya, eczacılık, plastik ve kauçuk tesisleri; Çerkezköy, Muratlı ve Ergene havzasındaki tekstil terbiye işletmeleri. Yöntemin genel anlatımı HAZOP analizi sayfamızdadır; burada ildeki proseslere özgü noktaları yazıyoruz.
| Tesis tipi (Tekirdağ'da nerede) | Tipik düğüm | Sık incelenen sapma |
|---|---|---|
| LNG terminali (Marmaraereğlisi) | Gemi boşaltma kolları, tank dolum hattı, gazlaştırıcılar, buharlaşan gaz (BOG) hattı | Basınç fazla (BOG birikimi), sıcaklık az (kriyojenik gevrekleşme), akış yok (ESD sonrası) |
| Akaryakıt ve kimyasal terminalleri (Marmaraereğlisi) | İskele transfer hattı, tank dolum, kara tankeri dolum adası | Seviye fazla (aşırı dolum), ters akış, kompozisyon farklı (yanlış tanka ürün) |
| Kimya ve eczacılık (Çerkezköy OSB) | Kesikli reaktör, solvent geri kazanım kolonu, kurutucu | Sıcaklık fazla (kaçak reaksiyon), dozaj fazla, vakum kaybı |
| Tekstil terbiyesi (Çerkezköy, Muratlı, Ergene havzası) | HT basınçlı boyama makinesi, kızgın yağ devresi, buhar kazanı, kimyasal dozaj | Basınç fazla (kapak açılırken), sıcaklık fazla (yağ devresi), kaçak (yağ ısı değiştiricisi) |
| Ortak atıksu arıtma (ıslah OSB'ler) | Kimyasal dozaj, nötralizasyon, çamur hattı | Yanlış kimyasal karışımı, pH sapması, kapalı hacimde gaz birikimi |
Marmaraereğlisi Terminallerinde Nelere Bakıyoruz?
Terminallerde HAZOP'un ağırlığı gemi ile kıyı arasındaki transferde ve tank sahasının aşırı dolum korumasındadır. BOTAŞ'ın verilerine göre Marmaraereğlisi LNG terminalinin gazlaştırma kapasitesi günde 37 milyon Sm³'tür; aynı kıyıda iskeleli akaryakıt ve kimyasal terminalleri de vardır. Bu tesislerde çalıştayda şunları ayrı düğüm olarak ele alıyoruz:
- İskele kolu veya hortum bağlantısında acil ayırma ve ESD sırası; gemi pompası ile kıyı vanası arasındaki koordinasyon.
- Tank aşırı dolumu: seviye ölçümü, bağımsız yüksek seviye alarmı ve otomatik kesmenin birbirinden bağımsızlığı.
- Termal genleşme: kapalı kalan boru bölümlerinde basınç artışı ve termal emniyet ventilleri.
- Kara tankeri dolum adalarında topraklama, statik elektrik ve yanlış ürün dolumu.
Koruma katmanlarının yeterliliği sorgulanan senaryoları LOPA ve SIL çalışmasına aktarıyoruz. BEKRA kapsamındaki terminallerde HAZOP çıktıları senaryo dokümanının girdisidir; ilgili belgeler için Tekirdağ BEKRA / SEVESO danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.
Tekstil Terbiyesinde HAZOP Neden Gündeme Geliyor?
Çünkü terbiye hatları basınç, yüksek sıcaklık ve kimyasalı bir arada kullanır. Bakanlığın Ergene Havzası plan raporu, havzada tekstilin ilk sırada olduğunu ve Çerkezköy ile Muratlı'da yoğunlaştığını yazar. Trakya Kalkınma Ajansı'nın TOBB verisine dayanan raporuna göre Türkiye'deki tekstil boyama makinesi üreticisi 125 firmanın 14'ü Tekirdağ'dadır; il bu alanda firma sayısında üçüncü sıradadır.
Terbiye tesislerinde en sık karşılaştığımız konular:
- HT boyama makinelerinde basınç altındayken kapak açma; kilit ve basınç tahliyesi sırası.
- Kızgın yağ devrelerinde genleşme tankı, yağ sıcaklık sınırı ve kaçak hâlinde tutuşma.
- Kimyasal mutfakta uyumsuz kimyasalların (oksitleyici ve indirgen) yan yana hazırlanması.
- Ram makinelerinde egzoz kanalı ve filtrelerde yağ ve hav birikimi.
Bu tür tesislerde tam HAZOP yerine daha kısa bir yöntem yeterli olabilir; seçimi prosesin karmaşıklığına göre yapıyoruz (HAZID, What-If, FMEA).
Islah OSB'deki Tesiste Çalışmaya Nereden Başlanır?
Güncel P&ID'den başlanır; ıslah kökenli OSB'lerde bu çizimler çoğu zaman sahayla uyuşmaz. 2013/6 sayılı Ergene Havzası Koruma Eylem Planı Genelgesi'ne göre ıslah OSB'ler, havzadaki düzensiz sanayileşmeyi düzeltmek için kuruldu; yani tesislerin bir kısmı OSB'den önce yapılmış binalardadır ve yıllar içindeki tadilatlar çizimlere işlenmemiş olabilir. Eski çizimle yapılan HAZOP yanlış sonuç verir. Sahada hat hat yürüyüp çizimi güncelliyor, gerekirse P&ID çizimini yeniden hazırlıyoruz.
Çalıştaylar tesiste, işletme ve bakım ekibiyle yapılır. Ekiplerimiz Tekirdağ'daki tesise gider; ofislerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'tedir. İldeki diğer hizmetler için Tekirdağ proses güvenliği ve muayene sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Tekirdağ'daki tekstil boyahanemiz için HAZOP zorunlu mu?
Mevzuat HAZOP adını tek başına zorunlu kılmaz; tehlikelerin sistemli yöntemle belirlenmesini ister. Kazan, kızgın yağ ve basınçlı boyama ekipmanı olan bir terbiye tesisinde HAZOP veya What-If gibi yapılandırılmış bir çalışma, risk değerlendirmesini güçlendirir.
Marmaraereğlisi'nde terminal genişletiyoruz. HAZOP ne zaman yapılmalı?
Temel tasarım netleştiğinde, P&ID'ler onaylanmadan önce. Tasarım aşamasında bulunan sorun çizim üzerinde düzeltilir; inşaat sonrası bulunan sorun sahada değişiklik gerektirir. Devreye almadan önce değişen kısımlar için kısa bir gözden geçirme yapılır.
Çalıştaylar nerede yapılıyor?
Tesiste. Sahayı gören ve işletmeyi bilen kişilerin katılımı için çalıştayları sizin toplantı salonunuzda, saha turuyla birlikte planlıyoruz.
Kaynaklar
- TS EN IEC 61882 / IEC 61882 Tehlike ve işletilebilirlik çalışmaları uygulama kılavuzu
- BOTAŞ, Marmaraereğlisi LNG Terminali
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ergene Havzası çevre düzeni planı değişikliği açıklama raporu (2020)
- Trakya Kalkınma Ajansı, Tekirdağ İli Tekstil Makineleri Sektörü Boyama Makineleri Ön Fizibilite Raporu (2020)
- 2013/6 sayılı Başbakanlık Genelgesi, Ergene Havzası Koruma Eylem Planı (RG 13.06.2013, 28676)
- Çerkezköy Organize Sanayi Bölgesi, Tarihçe
Teknik kontrol: M. Abdullah Parlak, Makina Mühendisi