Tekirdağ'da Patlayıcı Ortam Nerede Oluşur?
Tekirdağ'da patlayıcı ortam iki ayrı kaynaktan doğar: OSB'lerdeki tekstil, kimya, gıda, plastik ve deri tesislerinde toz ve solvent; Marmaraereğlisi kıyısındaki LNG, doğal gaz ve akaryakıt sahalarında gaz ve buhar. Bakanlığın Tekirdağ 2019 İl Çevre Durum Raporu ildeki öne çıkan imalat kollarını makine-metal, gıda, ilaç, tekstil-hazır giyim ve plastik olarak sayar; Çerkezköy OSB'nin kendi tarihçesi ise tekstil, kimya, kauçuk, plastik, metal, elektronik, eczacılık, kâğıt ve gıdayı listeler.
| Sektör ve yer | Patlayıcı ortam kaynağı | Sık bakılan nokta |
|---|---|---|
| Tekstil (Çerkezköy, Muratlı, Ergene havzası) | Pamuk ve sentetik lif tozu, hav birikimi; ram makinesi egzozunda yağ buharı | Toz toplama ve filtre odaları, tavan ve kablo kanalı üstü birikinti, ram egzoz kanalı |
| Kimya ve eczacılık (Çerkezköy OSB) | Solvent buharı, toz hâlinde etken madde ve yardımcı maddeler | Reaktör yükleme ağzı, solvent dolum ve aktarma, kurutucu ve öğütücüler |
| Plastik ve kauçuk (Çerkezköy OSB) | Polimer ve katkı tozları, pigment | Silo ve big-bag boşaltma, pnömatik taşıma, karıştırıcı besleme |
| Gıda (ilin öne çıkan imalat kollarından) | Un, şeker, nişasta gibi organik tozlar | Elevatör, silo, eleme ve öğütme |
| Deri (Çorlu Deri İhtisas OSB) | Finisajda solventli spreyleme, tıraşlama ve zımpara tozu | Sprey kabinleri, solvent deposu, toz emiş sistemi |
| LNG, doğal gaz ve akaryakıt (Marmaraereğlisi) | Doğal gaz, LNG buharı, benzin ve motorin buharı | Tank içi ve havalandırma ağızları, dolum adaları, pompa ve vana grupları, iskele |
Tekstil Tesisinde ATEX Neden Atlanıyor?
Çünkü lif tozu çoğu zaman yangın yükü olarak görülür, patlayıcı toz olarak görülmez. Oysa ince pamuk ve sentetik lif tozu, havada asılı kaldığında tutuşabilen yanıcı tozdur. Tavan kirişlerinde, kablo tavalarında ve makine üstlerinde biriken tabaka, küçük bir ilk patlamayla havalanıp ikinci ve daha büyük patlamaya yakıt olabilir. Çerkezköy ve Muratlı'da tekstilin yoğun olduğunu Bakanlığın Ergene Havzası plan raporu da belirtir.
Tekstil tesisinde bölgelendirmede en çok şunlara bakıyoruz:
- Filtre ve toz toplama odaları ile siklonlar: iç hacim çoğu zaman sürekli veya sık toz bulutu bölgesidir.
- Biriken tabaka kalınlığı ve temizlik sıklığı: bölge sınıfını temizlik düzeni belirler.
- Ram makinesi egzozunda yağ buharı ve hav: kanal temizliği ve sıcaklık kontrolü.
- Bu alanlardaki elektrik ekipmanının Ex işaretinin bölgeye uyup uymadığı (Ex ekipman uygunluk değerlendirmesi).
Marmaraereğlisi'ndeki Gaz ve Akaryakıt Sahalarında Nelere Dikkat Edilir?
Bu sahalarda bölgelendirme salım kaynaklarının sayısı ve havalandırma koşullarıyla belirlenir. LNG terminali, iskeleli akaryakıt ve kimyasal terminalleri aynı kıyı şeridindedir. Tank içleri ve havalandırma ağızları, kara tankeri dolum adaları, pompa grupları, flanşlı bağlantılar ve iskele transfer noktaları ayrı ayrı değerlendirilir. Kıyıda rüzgâr havalandırmayı çoğu zaman artırır; ancak set içi, çukur ve kapalı pompa odası gibi yerlerde gaz birikebilir. Bölgelendirme yönteminin ayrıntısı ATEX bölgelendirme sayfamızdadır.
OSB'lerde de gaz kaynaklı bölgeler vardır: doğal gaz basınç düşürme istasyonları, kazan daireleri, LPG tankları ve akü şarj odaları. Islah kökenli OSB'lerde bu ekipman üretim alanına yakın olabilir; bölge sınırı komşu alanlara taşıyorsa yerleşim önlemi gerekir.
Doküman Ne Zaman Hazırlanır, Ne Zaman Güncellenir?
Patlamadan korunma dokümanı işe başlamadan önce hazırlanır; işyerinde, ekipmanda veya proseste önemli değişiklik olduğunda güncellenir. Dayanak Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'tir (RG 30.04.2013/28633). Yeni hat eklenen, depo yeri değişen veya hammaddesi değişen tesislerde doküman eskimiş demektir. Dokümanın içeriği ve yapısı için patlamadan korunma dokümanı sayfamıza bakabilirsiniz.
Ekiplerimiz Tekirdağ'daki tesise gider; saha verisini F'OPS uygulamasıyla topluyoruz. Ofislerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'tedir. Tesisinizdeki toz ve gaz patlaması riskini sayısal değerlendirmek gerekirse toz ve gaz patlaması risk değerlendirmesi yapıyoruz. İldeki diğer hizmetler için Tekirdağ proses güvenliği ve muayene sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Tekirdağ'daki iplik veya dokuma tesisimiz için patlamadan korunma dokümanı gerekir mi?
Lif tozu biriken ve havalanabilen alanlar varsa gerekir. Karar, tozun miktarına ve birikme biçimine göre sahada verilir; risk yoksa bunun gerekçesi de yazılı olmalıdır.
Ram makinesi ATEX kapsamında mı?
Makinenin kendisi değil, çevresinde oluşabilecek patlayıcı ortam değerlendirilir. Egzoz kanalında yağ buharı ve hav birikiyorsa bu bölüm dokümanda ayrıca ele alınmalı, temizlik ve sıcaklık kontrolleri önlem olarak yazılmalıdır.
Marmaraereğlisi'ndeki terminale komşu tesisimizin ATEX bölgesi değişir mi?
Bölgelendirme sizin salım kaynaklarınıza göre yapılır; komşunun bölgesi parsel sınırınızı aşıyorsa bu durum iki tesisin dokümanında da yer almalıdır. Komşu tesisteki büyük kaza senaryoları ise acil durum planınızın konusudur.
Patlamadan korunma dokümanını kim denetler?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri, işyeri denetimlerinde dokümanın varlığını, güncelliğini ve sahayla uyumunu kontrol eder.
Kaynaklar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013, 28633)
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tekirdağ İli 2019 Yılı Çevre Durum Raporu
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ergene Havzası çevre düzeni planı değişikliği açıklama raporu (2020)
- Çerkezköy Organize Sanayi Bölgesi, Tarihçe
- BOTAŞ, Marmaraereğlisi LNG Terminali
- Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ergene Havzası OSB ödenek açıklaması (2016)
Teknik kontrol: Eyüp Yıldız, Elektrik Mühendisi