Ankara'da Patlayıcı Ortam Nerelerde Oluşuyor?
Ankara'da patlayıcı ortamın kaynağı çoğunlukla büyük tank sahaları değil, imalat tesislerinin içindeki noktalardır: metal işlemede oluşan ince tozlar, iş makinesi ve raylı araç gibi büyük parçaların boyandığı kabinler, hububat işleyen tesislerin siloları ve atölyelerdeki yanıcı gaz ve oksijen tüpleri. Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633) Madde 10'a göre patlamadan korunma dokümanı işin başlamasından önce hazırlanır ve işyerinde, ekipmanda veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme ya da tadilat olduğunda güncellenir.
Patlayıcı Madde Üreten Tesislerde Dokümanın Sınırı Nedir?
Ankara'da savunma sanayii güçlü olduğu için bu soruyla sık karşılaşıyoruz. Aynı yönetmeliğin 2. maddesi, patlayıcı maddeler ile kimyasal olarak kararsız maddelerin üretimi, işlenmesi, kullanımı, depolanması ve naklini kapsam dışında bırakır. Bu faaliyetler kendi mevzuatıyla, özellikle patlayıcı madde üretim ve depolama izinlerini düzenleyen 1987 tarihli Tüzük ile yönetilir.
Ancak bu istisna tesisin tamamını kapsamaz. Aynı sahadaki solvent deposu, boya kabini, kazan dairesi, doğal gaz ve LPG hatları, akü şarj odaları ve toz toplama sistemleri yanıcı gaz, buhar veya tozdan kaynaklanan patlayıcı ortam açısından değerlendirilmelidir. Dokümanda hangi alanın hangi mevzuatla yönetildiğini açıkça yazıyor, iki rejimin kesiştiği yerleri (örneğin enerjik malzeme biriminin solvent beslemesi) ayrıca işaretliyoruz.
Metal ve Ahşap Tozu: Hangi Tesisler Dikkat Etmeli?
Ankara Kalkınma Ajansı'nın 2022 tarihli OSB araştırmasında ankete katılan firmalar arasında en büyük pay makine ve yedek parça (yüzde 16,5) ile tekstil ve mobilyaya (yüzde 14,1) aitti. ASO'nun 2025 ihracat raporunda da makine ve aksamları ile demir ve demir dışı metaller ilk sıralardadır.
- Alüminyum ve magnezyum: Havacılık ve savunma için talaşlı imalat, taşlama ve polisaj. Bu metallerin ince tozu düşük enerjiyle tutuşabilir ve suyla tepkimeye girebilir; ıslak tip toplayıcı ve kuru filtre seçimi buna göre yapılmalıdır.
- Döküm: Sincan'daki Ankara Dökümcüler İhtisas OSB ve OSB'lerdeki dökümhaneler. Kum hazırlama, taşlama ve kumlama hatlarında toz toplama kanalları ve filtreler.
- Toz boya: İş makinesi ve makine parçalarında yaygın elektrostatik toz boya kabinleri, geri kazanım siklonları ve filtreleri.
- Ahşap: OSBÜK listesinde yer alan Elmadağ Mobilyacılar İhtisas OSB ve ildeki mobilya üreticilerinde zımparalama, talaş silosu ve emiş sistemleri.
Toz bölgelendirmesini TS EN IEC 60079-10-2'ye göre yapıyoruz. Tozun yanıcılık parametreleri bilinmiyorsa toz ve gaz patlaması risk değerlendirmesi kapsamında numune analizi planlıyoruz.
Büyük Parça Boyahaneleri Neden Ayrı Ele Alınıyor?
OSTİM'deki İş ve İnşaat Makineleri Kümelenmesi ile Anadolu Raylı Ulaşım Sistemleri Kümelenmesi'ne (ARUS) bağlı üreticiler ve savunma araçları üreten tesisler, kamyon kasası veya vagon büyüklüğünde parçaları boyar. Bu kabinlerde bölgelendirme otomotiv yan sanayinin küçük kabinlerinden farklıdır:
- Kabin hacmi büyük olduğu için havalandırma debisinin yeterliliği, TS EN IEC 60079-10-1'e göre seyrelme derecesi hesabıyla gösterilmelidir.
- Boyacının kabin içinde, parçanın altında veya üstünde çalıştığı platformlar ve çukurlar ayrıca incelenir; solvent buharı havadan ağırdır.
- Fan arızasında tabanca beslemesini kesen kilitleme (interlock) ve kurutma fırınına geçişteki solvent yükü dokümanda yazılı olmalıdır.
- Boya karışım odası ve solvent deposu ayrı bölge olarak çizilir.
Ayrıntı için boya ve solvent tesisleri sayfasına bakabilirsiniz.
Tahıl ve Gaz Tüpleri: İki Farklı Kaynak
Hububat: ASO raporuna göre Ankara'nın hububat, bakliyat ve mamulleri ihracatı 2025'te 512 milyon dolardı. Un, yem ve bakliyat işleyen tesislerde silo üst katları, elevatörler, öğütme ve eleme hatları ile toz toplama filtreleri bölgelendirilir. Önlemler için silo ve toz toplama sistemlerinde toz patlaması yazısına ve gıda, un ve yem tesisleri sayfasına bakabilirsiniz.
Gaz tüpleri: 3 Şubat 2011'de OSTİM ve İvedik'te iki işyerinde patlama ve yangın çıktı, 20 kişi hayatını kaybetti. Ankara Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı'nın raporunda işyerlerindeki LPG, asetilen ve oksijen tüplerinin yangının şiddetini artırdığı belirtildi. Anayasa Mahkemesi kararında aktarılan bilirkişi raporlarına göre İvedik'teki patlama, daha önce CNG için kullanılmış tüplere oksijen doldurulmasıyla oluşan yanıcı karışımdan kaynaklandı. Kaynak ve kesme yapılan atölyelerde dokümanın şu konuları içermesini öneriyoruz:
- Yanıcı gaz ve oksijen tüplerinin depolandığı alan, havalandırması ve aralarındaki ayrım
- Oksijenle zenginleşmiş ortamın tutuşma davranışını değiştirdiği; oksijen sızıntısının ayrı bir tehlike olarak ele alınması
- Manifold, regülatör ve hortum bağlantılarının kontrolü ve teslim alınan tüpün içeriğinin doğrulanması
Ekiplerimiz Ankara'da Nasıl Çalışıyor?
Ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden Ankara'daki tesise gelir. Bölgelendirmeyi TS EN IEC 60079-10-1 (gaz) ve TS EN IEC 60079-10-2 (toz) hesaplarına dayandırıyor, tutuşturucu kaynakları TS EN 1127-1'e göre değerlendiriyor, sahada Ex ekipmanın bölgeye uygunluğunu tek tek kontrol ediyoruz. Saha verilerini F'OPS uygulamasıyla kaydediyoruz. Dokümanın içeriği için patlamadan korunma dokümanı, çizimler için ATEX bölgelendirme sayfalarına bakabilirsiniz. Ex ekipmanların sonraki muayenesi Ankara periyodik muayene, ildeki diğer hizmetler Ankara proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasında.
Sık Sorulan Sorular
Barut veya patlayıcı madde işleyen bir birimimiz var. Patlamadan korunma dokümanı yine de gerekir mi?
Patlayıcı maddenin kendisiyle yapılan işler bu yönetmeliğin dışındadır ve kendi mevzuatıyla yönetilir. Aynı tesisteki solvent, gaz ve toz kaynaklı patlayıcı ortamlar için doküman gerekir. Hangi alanın hangi rejime girdiğini dokümanda gösteriyoruz.
Talaşlı imalat atölyemizde sadece çelik işliyoruz. Toz bölgesi çıkar mı?
Çelik talaşı genellikle patlayıcı toz bulutu oluşturmaz. Risk, taşlama ve polisajda oluşan ince tozlarda ve özellikle alüminyum, magnezyum veya titanyum işlendiğinde artar. Tesisinizde bu metaller de işleniyorsa toz toplama sistemi ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynak atölyesindeki tüp deposu için ATEX bölgesi çizilir mi?
Tüp deposu, olası sızıntı kaynakları ve havalandırmaya göre değerlendirilir. Bağlantıları kapalı, kapaklı tüplerde bölge çoğu zaman çok küçüktür; manifold ve dağıtım hattı bulunan sistemlerde ise bağlantı noktaları ayrı ayrı incelenir.
Kaynaklar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633), Madde 2 ve Madde 10
- Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük (RG 29.09.1987/19589)
- TS EN IEC 60079-10-1, TS EN IEC 60079-10-2 tehlikeli bölge sınıflandırması; TS EN 1127-1
- Ankara Kalkınma Ajansı, Ankara Organize Sanayi Bölgeleri ve Teknokentler İstihdam İhtiyaç Analizi Araştırması (2022)
- Ankara Sanayi Odası, 2025 Yılı İhracat Değerlendirme Raporu (TİM verileri)
- OSBÜK, Ankara OSB'leri haberi (14.04.2022)
- Anadolu Ajansı, OSTİM OSB 2025 yılı olağan genel kurul haberi (12.03.2026)
- Ankara Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı, OSTİM ve İvedik patlamaları raporu (Şubat 2011, basına yansıyan haliyle)
- Anayasa Mahkemesi, B. No: 2019/25821, karar tarihi 23.12.2025 (RG 04.05.2026)
Teknik kontrol: Eyüp Yıldız, Elektrik Mühendisi