Ankara HAZOP Analizi

Ankara'da HAZOP Hangi Tesislerde Öne Çıkıyor?

Ankara'nın proses tesisleri sayıca Kocaeli kadar yoğun değildir, ancak çeşitlidir. ASO'nun TİM verilerine dayanan 2025 raporunda kimyevi maddeler ve mamulleri 1,69 milyar dolarla ilin en büyük ikinci sanayi ihracat kalemi oldu. Kahramankazan'daki sahadan çözelti madenciliğiyle çıkarılan trona Sincan'daki tesiste soda külü ve sodyum bikarbonata işleniyor. Savunma sanayiinde enerjik malzeme hazırlayan birimler, makine ve havacılık tesislerinde ısıl işlem fırınları ve otoklavlar, gıda tesislerinde amonyaklı soğutma sistemleri bulunuyor.

HAZOP'u TS EN IEC 61882 (IEC 61882) uygulama kılavuzuna göre yürütüyoruz. Her tesiste düğüm seçimi ve kılavuz kelimelerin ağırlığı farklıdır; bu sayfada Ankara'daki tesis türleri için neye odaklandığımızı anlatıyoruz.

Gaz Tüpleri ve Dolum: 2011'İn HAZOP'a Çevirdiği Soru

3 Şubat 2011'de OSTİM ve İvedik'te aynı gün yaşanan patlamalarda 20 kişi hayatını kaybetti. Anayasa Mahkemesi'nin 23 Aralık 2025 tarihli kararında aktarılan bilirkişi raporlarına göre İvedik'teki patlama, kesme makinesinde kullanılan dokuz tüplük bir oksijen manifoldunun vanası açıldığında başladı. Tüpler daha önce sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) için kullanılmış, sonra oksijenle doldurulmuştu; içeride kalan gaz oksijenle yanıcı bir karışım oluşturdu.

HAZOP diliyle bu, "farklı kompozisyon" ve "diğer" sapmasıdır. Gaz dolum tesislerinde, tüp veya tank kullanan üretim tesislerinde ve merkezi gaz dağıtım sistemlerinde şu soruları soruyoruz:

• Bir tüp veya tank daha önce başka bir gaz için kullanıldıysa dolum öncesi boşaltma, temizleme ve doğrulama adımı yazılı mı, kim onaylıyor?
• Oksijen hattına yağ, gres veya yanıcı gaz karışması ("kirlilik" sapması) hangi kontrolle önleniyor?
• Teslim alınan tüpün içeriği etiket dışında doğrulanıyor mu, manifolda bağlanmadan önce kim kontrol ediyor?
• Yanlış bağlantıyı önleyen farklı rakor tipleri kullanılıyor mu?

Bu soruların cevabı çoğu zaman bir prosedüre veya tedarikçi sözleşmesine dayanır. Koruma katmanı olarak sayılıp sayılamayacaklarını LOPA ile ayrıca değerlendiriyoruz.

Enerjik Malzeme ve Savunma Proseslerinde Neye Bakıyoruz?

10 Haziran 2023'te Elmadağ'daki MKE Roket ve Patlayıcı Fabrikası'nda dinamit hazırlama bölümündeki bir binada patlama oldu ve beş işçi hayatını kaybetti. Ankara Valisi ilk değerlendirmede kimyasal tepkimeden söz etti; soruşturma sonucunu bu sayfada yorumlamıyoruz. Bu tür birimler BEKRA ve patlayıcı ortam mevzuatı açısından ayrı ele alınır (bkz. Ankara BEKRA). HAZOP tarafında ise kesikli karıştırma, döküm ve kürleme gibi proseslerde şu sapmalar ağırlık kazanır:

• "Sıcaklık fazla" ve "karıştırma az/fazla": sürtünme, ısı birikimi ve kaçak tepkime.
• "Yanlış sıra" ve "miktar fazla": bileşenlerin ekleme sırası ve parti büyüklüğü.
• "Kirlilik": yabancı madde, metal parçacık, uyumsuz temizlik kimyasalı.
• Bakım ve temizlik: kalıntı malzemeli ekipmanın sökülmesi ve sıcak iş.
• Bina içindeki kişi sayısı ve uzaktan kumanda: sonuçtan çok maruz kalan kişi sayısını azaltan önlemler.

Makine, İş Makinesi ve Havacılık Tesislerinde Hangi Düğümler Çıkar?

Sincan'daki ASO 1. OSB, Başkent OSB ve Anadolu OSB ile OSTİM'deki iş makinesi, raylı sistem ve savunma kümelenmelerine bağlı tesislerde HAZOP tüm fabrikaya değil, belirli sistemlere uygulanır:

• Isıl işlem fırınları: Koruyucu veya taşıyıcı atmosfer gazları, azot süpürmesi, brülör yönetim sistemi. "Akış yok" sapmasında süpürme kaybı ve fırına hava girmesi incelenir.
• Kompozit otoklavları: Havacılık ve savunma için kompozit parça üreten tesislerde basınç, sıcaklık ve kapı kilidi mantığı.
• Yüzey işlem ve kaplama hatları: Asit, baz ve uyumsuz kimyasal banyoların dozajı; "yanlış madde" sapması.
• Hidrolik test standları: İş makinesi ve raylı araç bileşenlerinin basınç testleri; aşırı basınç ve hortum kopması.
• Merkezi gaz sistemleri: LPG, doğal gaz, oksijen ve asetilen dağıtımı.

Daha basit sistemlerde veya ön tasarım aşamasında tam HAZOP yerine HAZID veya What-if öneriyoruz.

Kimya, Soda ve Gıda Tesislerinde Odak Ne?

• Soda külü ve benzeri inorganik üretim: Bu tür tesislerde sıcak çözelti hatları, buharlaştırma ve kurutma adımları ile kojenerasyon santralinden gelen buharın basınç ve sıcaklık sapmaları HAZOP'un ana düğümleridir.
• Kimya ve ilaç: Çok ürünlü kesikli reaktörlerde reçete hataları, ekzotermik tepkimede soğutma kaybı, solvent geri kazanımı ve vakum kurutucular. Reaktör boşaltma ve temizlik sırasında çalışma patlamadan korunma ile birleşir.
• Gıda ve soğuk depolama: Amonyaklı soğutma sistemlerinde kompresör, yağ ayırıcı ve sıvı ayırıcı; "seviye fazla" ve "basınç fazla" sapmaları, makine dairesi havalandırması ve amonyak dedektörlerinin kesme mantığı.

Sektör sayfaları: kimya ve petrokimya, ilaç ve kozmetik, gıda, un ve yem.

Ekiplerimiz Ankara'da Nasıl Çalışıyor?

Ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden Ankara'daki tesise gelir; çalıştaylar tesisinizde yapılır. Başlamadan önce P&ID'lerin sahayla uyuştuğunu yerinde kontrol ediyoruz; uyuşmuyorsa önce P&ID güncellemesi gerekir. Çalıştay kayıtlarını ve aksiyon listesini oturum sırasında tutuyor, kritik çıkan ekipmanı periyodik muayene programına bağlıyoruz. Yöntem, ekip yapısı ve teslim edilen belgeler için HAZOP analizi, hazırlık için HAZOP çalıştayına hazırlık yazısına; ildeki diğer hizmetler için Ankara proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• TS EN IEC 61882 / IEC 61882 Tehlike ve işletilebilirlik çalışmaları (HAZOP) uygulama kılavuzu
• Anayasa Mahkemesi, Nihat Günerkaya başvurusu, B. No: 2019/25821, karar tarihi 23.12.2025 (RG 04.05.2026)
• NTV, MKE Roket ve Patlayıcı Fabrikası'nda patlama haberi (10.06.2023)
• Ankara Sanayi Odası, 2025 Yılı İhracat Değerlendirme Raporu (TİM verileri)
• Kazan Soda Elektrik tesis bilgileri (Vikipedi derlemesi, İngilizce madde)
• Anadolu Ajansı, OSTİM OSB 2025 yılı olağan genel kurul haberi (12.03.2026)
• Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)