Manisa'da BEKRA Kapsamı Hangi Tesislerde Gündeme Gelir?
Kocaeli Sanayi Odası'nın Eylül 2026'da BEKRA bildirim sistemi verilerine dayanarak paylaştığı bilgiye göre Türkiye'de 381 üst seviyeli ve 279 alt seviyeli kuruluş bulunuyor. Bunların 91'i tek başına Kocaeli'dedir; orada kapsamı rafineri, liman terminalleri ve kimya tesisleri belirler. Manisa'nın sanayi yapısı farklıdır: ilde rafineri ya da büyük sıvı dökme terminali yok, ama kapsamı tetikleyebilecek daha dağınık ve gözden kaçması kolay stoklar var.
Manisa İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP), ildeki üst ve alt seviyeli kuruluşları Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün 2021 verileriyle ayrı tablolarda listeler ve endüstriyel kazaları ayrı bir tehlike başlığı olarak ele alır. Yani il ölçeğinde bu kuruluşlar biliniyor ve izleniyor; sizin tesisinizin bu listeye girip girmediği ise yalnızca envanter hesabıyla anlaşılır.
Kapsam Nasıl Belirlenir?
Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702), kapsamı tesis türüne değil, sahada aynı anda bulunabilecek tehlikeli madde miktarına bağlar. Ek-1'de adı sayılan maddeler için ayrı, diğerleri için tehlike kategorisine göre eşikler vardır. Farklı maddeler toplama kuralıyla birlikte değerlendirilir; tek başına eşiğin altında kalan stoklar toplamda kapsamı açabilir. Ayrıntılı anlatım BEKRA kapsamında mıyım? yazımızda.
Manisa'daki tesis tipleri için sık karşılaştığımız eşikler:
| Madde veya kategori | Alt / üst seviye eşiği (ton) | Manisa'da nerede karşımıza çıkar? |
|---|---|---|
| P5a: Kategori 1 yanıcı sıvılar; kaynama noktasının üzerinde tutulan Kategori 2-3 yanıcı sıvılar | 10 / 50 | İkili çevrimli jeotermal santrallerde hidrokarbon çevrim akışkanı |
| P5c: Kategori 2-3 yanıcı sıvılar | 5.000 / 50.000 | Köpükleme şişirme gazı, solvent ve boya stokları |
| Sıvılaştırılmış yanıcı gazlar (LPG dahil) ve doğal gaz | 50 / 200 | LPG depolama ve dolum, fırın ve kurutma yakıtı |
| Amonyak, susuz | 50 / 200 | Gıda ve soğuk hava depolarında soğutma |
| Petrol ürünleri (benzin, nafta, dizel, fuel oil) | 2.500 / 25.000 | Santrallerde ilk ateşleme ve yardımcı yakıt, akaryakıt depoları |
Jeotermal Santraller Neden İlk Sırada?
MTA yayınında Alaşehir-Kavaklıdere sahası için 287 °C akışkan sıcaklığı verilir; Salihli JES-2 ve JES-3 ile Alaşehir'deki Maspo Ala 2 jeotermal santrallerinin açılışı Ocak 2021'de yapılmıştır. EMO'da yayımlanan bir çalışmaya göre Türkiye'de kurulu jeotermal santrallerin çoğu ikili (binary) çevrimlidir ve bu santrallerde ikinci akışkan olarak pentan, izopentan veya izobütan gibi hidrokarbonlar kullanılır.
Bu akışkan çevrimde basınç altında buharlaştırılır, yani kaynama noktasının üzerinde tutulur. Akışkanın sınıflandırması ve proses koşulları onu P5a kategorisine sokuyorsa eşik 10 ton alt, 50 ton üst seviyedir. Birkaç üniteli bir santralde çevrimdeki ve depodaki toplam hidrokarbon miktarı bu eşiklere yaklaşabilir. Hesapta yalnızca depo tankı değil, eşanjörler, separatörler, hatlar ve bakım için boşaltılan akışkanın tutulduğu kaplar da sayılmalıdır. Çevrim akışkanı izobütan ise Ek-1'deki sıvılaştırılmış yanıcı gazlar kalemine girer ve eşik 50/200 tondur.
Jeotermal akışkanla gelen yoğuşmayan gazlar (karbondioksit ve hidrojen sülfür) BEKRA eşiklerinden bağımsız olarak senaryo dokümanında ve dâhili acil durum planında yer almalıdır; özellikle kapalı alanlar ve çukur noktalar için.
Beyaz Eşya, Gıda ve Enerji Tesislerinde Nelere Bakıyoruz?
- Beyaz eşya ve iklimlendirme: Buzdolabı köpüklemesinde siklopentan ve izosiyanat kullanılır. Bu stoklar çoğu zaman tek başına eşiklerin altında kalır; ancak boya, solvent, LPG ve diğer kimyasallarla toplama kuralına girer. Envanteri madde bazında, güvenlik bilgi formlarındaki H ifadelerine göre çıkarıyoruz.
- Gıda ve soğuk hava depoları: Amonyaklı soğutma sistemlerinde kapsamı belirleyen, kompresör dairesi, kondenser, resiver ve hatlardaki toplam dolum miktarıdır. Birden fazla bağımsız soğutma sistemi aynı kuruluşta toplanır.
- Termik santraller: İlk ateşleme ve destek yakıtı olarak tutulan petrol ürünleri, jeneratör soğutmasında kullanılıyorsa hidrojen ve su arıtma kimyasalları değerlendirmeye girer.
- Deri ve kimyasal kullanan tesisler: Kula'daki deri işleme tesislerinde akut toksik ve çevre için tehlikeli kimyasallar kategori bazında toplanır.
MOSB ve Muradiye OSB'de tesisler birbirine yakındır. Bakanlık, büyük kaza olasılığı veya sonuçlarının artabileceği yakın kuruluşları domino etkisi grubu olarak belirleyebilir; bu durumda komşu tesisle bilgi paylaşımı gerekir. Konunun ayrıntısı domino etkisi ve QRA yazımızda.
Manisa'da Hangi Kurumlarla Muhatap Olursunuz?
Bildirim ve denetim Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın sorumluluğundadır; ildeki muhatap Manisa Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'dür.
- AFAD Manisa İl Müdürlüğü: Üst seviyeli kuruluşlar için harici acil durum planını hazırlar; tehlikeli madde müdahale kartları bu müdürlüğe de gönderilir.
- İl sağlık müdürlüğü ve itfaiye: Müdahale kartlarının diğer alıcıları. OSB içindeki tesislerde, varsa OSB itfaiyesinin de planlara dahil edilmesini öneriyoruz.
- Manisa Valiliği: İRAP, ildeki endüstriyel kaza riskini il ölçeğinde ele alır. Senaryo dokümanındaki etki mesafelerinin il planıyla çelişmemesi gerekir.
Çalışmayı Nasıl Yürütüyoruz?
Ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden Manisa'daki tesise gider. Önce madde listeniz ve güvenlik bilgi formlarınızla kapsam ve seviyeyi hesaplıyoruz. Kapsam dışında kalıyorsanız bunu gerekçeli bir notla belgeliyoruz; stok veya proses değişirse hesap yenilenir. Kapsamdaysanız Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi, büyük kaza senaryo dokümanı, üst seviyede güvenlik raporu ve dâhili acil durum planı aynı senaryo setinden üretilir. Etki mesafelerini sonuç modellemesi ile hesaplıyoruz.
Yöntem ve belge listesinin tamamı BEKRA / SEVESO danışmanlığı sayfasında. Komşu ildeki çalışmalar için İzmir BEKRA / SEVESO danışmanlığı, sektör ayrıntısı için enerji ve doğal gaz tesisleri, ildeki diğer hizmetler için Manisa proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Jeotermal santralimizde akışkan sürekli çevrimde. Hangi miktar esas alınır?
Esas alınan, kuruluşta aynı anda bulunabilecek azami miktardır. Çevrimdeki akışkan, yedek depo ve bakım sırasında başka kaplara alınan akışkan birlikte sayılır. Yeni ünite eklendiğinde hesap ve bildirim güncellenir.
Soğuk hava depomuzda amonyaklı soğutma var. Kapsamda mıyız?
Susuz amonyak için eşik 50 ton alt, 200 ton üst seviyedir. Çoğu soğuk hava deposu bunun altında kalır, ancak tesisteki bütün sistemlerin dolum miktarlarının toplanması gerekir. Diğer tehlikeli maddeler de toplama kuralına girer.
Alt seviyeli bir kuruluş hangi belgeleri hazırlar?
Bildirim, Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi ve Büyük Kaza Senaryo Dokümanı ile tehlikeli madde müdahale kartları. Kartlar AFAD Manisa İl Müdürlüğü, il sağlık müdürlüğü ve itfaiyeye gönderilir.
Kaynaklar
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702), Ek-1
- Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Güvenlik Raporu Tebliği (RG 19.04.2019/30750)
- Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)
- Kocaeli Sanayi Odası, KSO 6. Proses Emniyeti Sempozyumu ve Sergisi haberi (Eylül 2026)
- Manisa Valiliği, Manisa İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP), Tablo 2.7 ve 2.8 (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, 2021 verileri)
- MTA, H. Dağıstan, "Türkiye Jeotermal Kaynak Aramaları, Kullanımı ve Sürdürülebilirliğinin Sağlanması"
- EMO, M. Argün, "Jeotermal Enerji Santralleri Elektrik ve Otomasyon Sistemi Proje Yönetimi"
- TGRT Haber, Manisa'da 4 enerji santralinin açılışı (16 Ocak 2021)
- UNIDO, buzdolabı gövde ve kapak köpükleme tesislerinde CFC yerine siklopentana geçiş devreye alma raporu (1998)
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi