İzmir'de BEKRA Kapsamı Nerede Yoğunlaşıyor?
BEKRA kapsamını sektör değil, kuruluşta aynı anda bulunabilecek azami tehlikeli madde miktarı belirler. İzmir'de bu miktarların en yüksek olduğu yer Aliağa yarımadasıdır: Tüpraş İzmir Rafinerisi, STAR Rafinerisi, Petkim petrokimya kompleksi, LPG stoklama tesisleri, LNG tesisleri ve Aliağa Kimya İhtisas ve Karma OSB (ALOSBİ) aynı bölgede yer alır.
Aliağa'da her iki seviyeden kuruluş bulunduğu, kuruluşların kamuya açtığı bilgilendirme belgelerinden de görülebilir. Bölgedeki bir LPG stoklama tesisi, LPG ve propan depoladığı için üst seviyeli kuruluş olarak güvenlik raporu hazırladığını açıklıyor. Petkim yerleşkesi içindeki bir hava gazları üretim tesisi ise sıvı oksijen ve aseton nedeniyle alt seviyeli kuruluş olarak bildirim yaptığını ve büyük kaza önleme politika belgesi hazırladığını belirtiyor. Aynı yerleşke içinde farklı seviyelerden, farklı madde gruplarından kuruluşların bulunması, domino etkisi değerlendirmesini İzmir'de ayrıca önemli kılar.
Aliağa Dışında Hangi Tesisler Kapsama Girebilir?
- Atatürk OSB (Çiğli): Bölgede kimya, plastik, enerji ve metal tesisleri birlikte çalışır. Solvent, reçine ve proses kimyasalı stoklayan üreticilerde ön değerlendirme gerekir.
- Kemalpaşa OSB: 2015 tarihli sektör dağılımında tesislerin yüzde 9'u kimya, yüzde 13'ü gıda ve tarım ürünleriydi. Gıda tesislerinde amonyaklı soğutma sistemleri ve kimya tesislerinde parlayıcı sıvı stokları ilk bakılan kalemlerdir.
- Menemen ve diğer OSB'ler: Plastik, boya ve kaplama tesislerinde tek tek eşiği aşmayan maddeler, toplama kuralıyla birlikte değerlendirildiğinde alt seviye eşiğini aşabilir.
- Depolama ve lojistik: Liman arkasındaki antrepolar ve kimyasal dağıtım depolarında gemi ve sevkiyat dönemlerindeki pik stok esas alınır.
Kapsam belirlemenin adımları için BEKRA kapsamında mıyım? yazısına, sektöre özgü konular için kimya ve petrokimya ile akaryakıt ve LPG depolama sayfalarına bakabilirsiniz.
İzmir'deki Senaryolarda Neye Dikkat Ediyoruz?
Aliağa'daki iki olay, senaryo dokümanında ve dâhili acil durum planında atlanmaması gereken iki konuyu gösteriyor.
- İskelede yükleme bağlantısı: 1 Temmuz 2019 gecesi Petkim Limanı'nın 5 numaralı iskelesinde, yükleme için bağlantısı yapılan İtalyan bayraklı bir LPG tankerinde patlama ve yangın çıktı. Bir mürettebat hayatını kaybetti, 15 kişi hastaneye kaldırıldı; nedeni ilk açıklamalarda belirlenemedi ve adli soruşturma başlatıldı. İskelesi olan kuruluşlarda gemi tarafında başlayan bir olayın kara tarafındaki tank ve hatlara etkisi senaryo setinde yer almalıdır.
- Müdahale ekibinin güvenliği: 27 Ekim 2020'de Petkim'in Etilen Oksit Fabrikası'nda çıkan yangına müdahale eden üç işçi, fabrikanın yakınındaki deşarj kanalına düştü; biri hayatını kaybetti. Dâhili acil durum planında müdahale rotaları, saha tehlikeleri ve ekiplerin kişisel korunması senaryo bazında yazılmalıdır.
- Domino etkisi: Aliağa'da tank sahaları, iskeleler ve boru koridorları tesis sınırlarını aşar. Isıl ışınım ve aşırı basınç mesafeleri komşu tesise ulaşıyorsa bu durum bildirimde ve senaryoda gösterilir.
- Deniz tarafı: Yangın suyu, köpük ve dökülen ürünün denize ulaşması çevresel senaryonun parçasıdır; set (bund) ve drenaj kapasiteleri buna göre kontrol edilir.
Etki mesafelerini sonuç modellemesi ile hesaplıyor, senaryoları büyük kaza senaryo dokümanına ve dâhili acil durum planına aynı setten aktarıyoruz. Komşu riski için domino etkisi ve QRA yazısına bakabilirsiniz.
İzmir'de Hangi Kurumlarla Muhatap Olursunuz?
Bildirim, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın elektronik sistemi üzerinden yapılır; ildeki takip İzmir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile yürür.
- AFAD İzmir İl Müdürlüğü: Üst seviyeli kuruluşlar için harici acil durum planı; tehlikeli madde müdahale kartlarının gönderildiği kurumlardan biri.
- İzmir İl Sağlık Müdürlüğü ve itfaiye: Müdahale kartlarının diğer alıcıları.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı İzmir Grup Başkanlığı: Yönetmeliği ortak yürüten bakanlığın ildeki teftiş birimi.
2021 tarihli İzmir İl Afet Risk Azaltma Planı'nda endüstriyel tesis kazaları ve KBRN olayları ilin sekiz öncelikli tehlike türünden biri. Planda BEKRA kategorisindeki kuruluşlar ve Aliağa ile Nemrut iskeleleri için ayrı bölümler, ayrıca olası kazalar için fiziksel etki alanı haritaları ve senaryolar yer alıyor. Kuruluşun senaryo ve acil durum belgelerinin bu il çalışmasıyla tutarlı olması, harici planın doğru hazırlanması için gereklidir.
Ekiplerimiz İzmir'de Nasıl Çalışıyor?
İzmir'de yerel ofisimiz yok; ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden sahaya gider. Çalışma şu sırayla ilerler:
- Madde listesi ve güvenlik bilgi formlarıyla uzaktan ön değerlendirme; kapsam ve seviye tespiti.
- Saha ziyareti: tank sahaları, iskele ve yükleme noktaları, depolar, komşu tesislerle sınır ve boru koridorları.
- Tehlike tanımlama ve sonuç modellemesi; gerekirse HAZOP çalıştayı.
- Büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu, senaryo dokümanı ve müdahale kartları.
- Bakanlık sistemine yükleme ve kartların İzmir'deki kurumlara gönderimi.
Saha kayıtlarını F'OPS uygulamasıyla tutuyoruz. Stok veya proses değişikliğinden sonra mevcut belgeleriniz eskidiyse doküman revizyonu ile güncelliyoruz. Yöntemin tamamı BEKRA / SEVESO danışmanlığı sayfasında; ildeki diğer hizmetler İzmir proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasında.
Sık Sorulan Sorular
Petkim yerleşkesi içinde faaliyet gösteren ayrı bir şirketiz. Bildirimi kim yapar?
Yükümlülük, tehlikeli maddenin bulunduğu kuruluşu işleten taraftadır. Aynı yerleşkedeki ayrı bir işletmeci, kendi kuruluşundaki maddeler için ayrı bildirim yapar. Aliağa'da bu şekilde ayrı bildirim yapan alt seviyeli kuruluşların kamuya açık bilgilendirme belgeleri bulunuyor.
Kemalpaşa'daki gıda tesisimizde amonyaklı soğutma var. BEKRA'ya girer miyiz?
Amonyak, yönetmeliğin Ek-1'inde adıyla sayılan maddelerdendir. Sistemdeki toplam dolum miktarı ve depolanan amonyak eşiklerle karşılaştırılmadan karar verilmez; ön değerlendirme için sistem dolum bilgileri yeterlidir.
İskelemizde gemi yanaşıkken olan bir olay senaryoya girer mi?
Gemi ile kuruluş arasındaki yükleme ve boşaltma bağlantısı kuruluşun işletmesinin parçasıdır. Bağlantı noktasında başlayan sızıntı, yangın ve patlamanın kara tarafına etkisini senaryo setinde ele alıyoruz.
Kaynaklar
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702)
- Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Güvenlik Raporu Tebliği (RG 19.04.2019/30750)
- Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)
- Aliağa'daki bir LPG stoklama tesisinin kamunun bilgilendirilmesi belgesi (Ek-5)
- Petkim yerleşkesindeki bir hava gazları üretim tesisinin kamunun bilgilendirilmesi belgesi
- Deniz Haber, Petkim Limanı'nda LPG tankerinde patlama (2 Temmuz 2019)
- Hürriyet, Petkim Etilen Oksit Fabrikası yangını haberi (27 Ekim 2020)
- Capital, Kemalpaşa OSB dosyası (Temmuz 2015)
- İzmir İl Afet Risk Azaltma Planı (2021), AFAD koordinasyonunda hazırlandı
- NTV, STAR Rafinerisi açılış haberi (19 Ekim 2018)
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi