Adana Patlamadan Korunma ve ATEX

Adana'da Patlayıcı Ortam Nerelerde Oluşuyor?

Adana'da patlayıcı ortamın kaynakları ilin sanayi yapısını izler. Ceyhan kıyısındaki terminallerde ham petrol buharı, kimya ve polyester üretiminde solvent buharı ve proses tozları, tarıma dayalı sanayide ise un, yem, hububat ve pamuk tozu öne çıkar. Adana Sanayi Odası'nın 2025 faaliyet raporuna göre ilin ihracatında hububat, bakliyat ve mamulleri 364,9 milyon dolarla üçüncü sıradadır; odanın meslek grupları arasında pamuk işleme ve gıda ayrı gruplar olarak yer alır.

Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633), bu ortamların oluşabileceği her işyerinde çalışmaya başlamadan önce patlamadan korunma dokümanı hazırlanmasını ister. Doküman, tesiste önemli bir değişiklik olduğunda da güncellenir.

Ham Petrol Tank Sahalarında Hangi Bölgeler Çıkar?

Ceyhan'daki BTC terminalinde her biri 1 milyon varil kapasiteli yedi yüzer tavanlı tank, 2,6 kilometrelik bir iskele ve iki tanker yanaşma yeri bulunur. Bu tip bir sahada bölgelendirmenin ağırlığı şu noktalardadır:

• Yüzer tavan ile cidar arası: Tavan contası (rim seal) çevresi ve tavan üstündeki boşluk. Tavan alçaldığında cidar içinde kalan hacim, havalandırması zayıf bir alan oluşturur.
• Pompa ve vana manifoldları: Salmastra, flanş ve numune alma noktaları. Kaynak sıklığı ve havalandırma derecesi TS EN IEC 60079-10-1 ile değerlendirilir.
• İskele ve yükleme kolları: Kol bağlantıları, drenaj ve buhar çıkışları. Gemi ile iskele arasında statik elektrik ve katodik koruma akımları ayrı bir tutuşturucu kaynak başlığıdır.
• Set içi drenaj ve yağ ayırıcılar: Ham petrol buharı ve hafif bileşenler alçak noktalarda birikebilir.

6 Şubat 2023 depreminde Ceyhan'daki terminal enerjisiz kaldı; Türkiye Gazetesi'ne göre bir üst geçit hasar gördü ve petrol sızıntısı oldu. Normal işletme için çizilen bölgeler deprem gibi olağan dışı sızıntıları kapsamaz. Bu durum için dokümanın önlem bölümünde acil durdurma, enerji kesildiğinde Ex ekipmanın durumu ve sızıntı sonrası sıcak çalışma yasağı yazılı olmalıdır. LPG dolum tesislerinde ise havadan ağır gazın kanal ve rögarlarda birikmesi ayrıca incelenir.

Un, Yem, Hububat ve Pamuk Tozunda Neye Bakıyoruz?

Adana'da toz patlaması riski en çok tarıma dayalı sanayide çıkar. TS EN IEC 60079-10-2, havada asılı toz bulutunu ve yüzeylerde biriken toz tabakasını ayrı ayrı değerlendirmeyi ister.

• Un ve yem fabrikaları: Elevatörler, kırıcılar, değirmenler, eleme ve paketleme. Elevatör ayakları ve başları ile toz toplama filtreleri en sık bölge çıkan noktalardır.
• Hububat siloları: Silo içi ve üstü, boşaltma ve aktarma bantları. Silo içinde Zone 20, çevresinde Zone 21 ve 22 sık görülür. Önlemler için silo ve toz toplama sistemleri yazımıza bakabilirsiniz.
• Çırçır ve iplik tesisleri: Pamuk tozu ve uçuntusu, standardın Grup IIIA olarak tanımladığı yanıcı uçuntular sınıfına girer. Bu tesislerde öncelikli risk yangındır; balya depolarında ve makine çevresinde biriken uçuntu, kıvılcım veya sıcak yüzeyle kolayca tutuşur. 26 Eylül 2025'te Karataş'ta bir çırçır fabrikasının pamuk deposunda yangın çıktı. Bölgelendirmenin yanında temizlik sıklığı ve elektrik tesisatının uygunluğu dokümanda yer almalıdır.

Tozun yanıcılık parametreleri bilinmiyorsa toz ve gaz patlaması risk değerlendirmesi kapsamında numune analizi planlıyoruz. Toz patlamasının bir şeker fabrikasındaki sonuçları için Imperial Sugar yazımız iyi bir örnektir.

Kimya, Polyester ve Çimento Tesislerinde Durum Nedir?

• PTA ve polyester: Seyhan'da planlanan PTA tesisinin hammaddesi paraksilendir ve proseste asetik asit kullanılır; reaktör çevresi, solvent geri kazanımı ve depolama gaz ve buhar bölgeleri oluşturur. Ürün PTA ise ince toz halindedir; kurutma, pnömatik taşıma ve silolarda toz bölgeleri çıkar.
• Yağlı tohum işleme: Solvent ekstraksiyonu yapılan tesislerde ekstraksiyon binası ve solvent tankları çoğu zaman Zone 1 ve 2 olarak sınıflanır.
• Çimento: Yüreğir'deki fabrika gibi döner fırınlı tesislerde kömür veya petrokok öğütme, kömür silosu ve toz filtresi toz patlaması açısından incelenir. Kömür değirmeni çıkışındaki sıcaklık ve oksijen izleme, önlem bölümünün temel kalemleridir.

Sektöre özgü ayrıntılar için gıda, un ve yem tesisleri, kimya ve petrokimya tesisleri ve akaryakıt ve LPG depolama tesisleri sayfalarımıza bakabilirsiniz. Bölgelendirme yapılmış ama ekipman listesi güncel değilse, önce sahadaki Ex ekipmanın envanterini çıkarıp Ex-proof ekipman uygunluk değerlendirmesi yapıyoruz; uygunsuz ekipmanın değişimi çoğu zaman bölge sınırını yeniden çizmekten daha kolaydır.

Ekiplerimiz Adana'da Nasıl Çalışıyor?

Bölgelendirmeyi TS EN IEC 60079-10-1 (gaz) ve TS EN IEC 60079-10-2 (toz) hesaplarına dayandırıyor, sahada Ex ekipmanın bölgeye uygunluğunu tek tek kontrol ediyoruz. Ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden Adana'daki sahaya gider; Adana'da ofisimiz bulunmuyor. Saha verilerini F'OPS uygulamasıyla kaydediyor, ekipman listesini bölge çizimiyle eşleştiriyoruz.

Dokümanın içeriği için patlamadan korunma dokümanı, çizimler için ATEX bölgelendirme sayfalarına bakabilirsiniz. Ex ekipmanların sonraki muayenesi Adana periyodik muayene sayfasında; ildeki diğer hizmetler Adana proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasında. Körfezin diğer kıyısı için Mersin patlamadan korunma ve ATEX sayfasına bakabilirsiniz. Çalışanlarınız için patlamadan korunma ve ATEX eğitimi de veriyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633)
• TS EN IEC 60079-10-1 ve TS EN IEC 60079-10-2 tehlikeli bölge sınıflandırması
• Adana Sanayi Odası, 2025 Yılı Faaliyet Raporu (Nisan 2026)
• SOCAR Midstream, Ceyhan Terminal tanıtımı
• Türkiye Gazetesi, Ceyhan terminalinde sevkiyatın yeniden başlaması (12 Şubat 2023)
• Türkgün, "Adana'da çırçır fabrikası deposunda yangın çıktı" (26 Eylül 2025)
• SASA Polyester Sanayi A.Ş., PTA Projesi Teknik Olmayan Özet (2022)
• Global Energy Monitor, Adana Çimento Sanayii Yüreğir Cement Plant kaydı