Gaziantep'te BEKRA Kapsamı Neden Çoğu Zaman Sınırda Kalır?
Gaziantep Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün 2022'de yayımladığı "Endüstriyel Kazalar Eylemler" tablosunda ilde üst seviyeli kuruluş bulunmadığı yazar. Aynı tabloda il müdürlüğünün sorumluluğundaki üç alt seviyeli kuruluşun üçü de LPG tüp dağıtım tesisidir ve 2022'de planlı denetimden geçmiştir.
Bu tablo Gaziantep'te büyük kaza riskinin olmadığı anlamına gelmez. İlin sanayisi rafineri veya büyük terminallerden değil, çok sayıda fabrikadan oluşur. Halı, iplik, ambalaj, ayakkabı ve kimya tesislerinin önemli bir kısmı tek tek eşiklere ulaşmaz; ama aynı tehlike grubundaki maddeler birlikte değerlendirildiğinde sonuç değişebilir. Bu yüzden Gaziantep'teki işin ağırlığı doğru kapsam hesabıdır.
Hangi Tesisler Kapsam Sınırına Yaklaşır?
BEKRA kapsamı tesis tipine değil, sahada aynı anda bulunabilecek azami tehlikeli madde miktarına bağlıdır. Gaziantep'te hesap yaparken en çok şu tesis tiplerine bakıyoruz:
| Tesis tipi | Kapsamı belirleyen madde | Dikkat edilen nokta |
|---|---|---|
| LPG tüp dolum ve dağıtım | Sıvılaştırılmış parlayıcı gaz | Alt seviye eşiği 50 ton, üst seviye eşiği 200 tondur. Dolu tüp stoku tank stokuna eklenir. |
| Proseste LPG veya propan kullanan fabrikalar | Yerüstü veya gömülü LPG tankları | Doğal gaz kesintisine karşı yedek yakıt tankları ve kurutma fırınları için kurulan tanklar toplam miktarı artırır. |
| Plastik ambalaj baskı ve laminasyon | Etil asetat, alkol ve benzeri parlayıcı solventler, mürekkepler | Tek başına eşik altında kalan solvent stoku, diğer parlayıcı maddelerle birlikte toplama kuralına girer. |
| Ayakkabı yapıştırıcısı ve kimyasal üreticileri | Solvent bazlı yapıştırıcılar, reçineler, toksik veya çevre için tehlikeli maddeler | Hammadde ve bitmiş ürün depoları ayrı yerlerde olsa da aynı kuruluş sınırı içindeyse birlikte sayılır. |
| Tekstil terbiye ve halı apre | Boyar madde, yardımcı kimyasallar, çevre için tehlikeli maddeler | Çevresel tehlike grubundaki maddeler sağlık ve fiziksel tehlikeden ayrı toplanır. |
Hesabı güvenlik bilgi formlarındaki sınıflandırmadan başlatıyoruz. Toplama kuralının nasıl işlediği BEKRA kapsamında mıyım? yazımızda, envanterin hazırlanması tehlikeli madde envanteri ve müdahale kartları sayfasında anlatılıyor.
İl Eylem Planı Gaziantep'teki Kuruluşlardan Ne Bekliyor?
İl müdürlüğünün eylem tablosu, yalnızca kapsamdaki kuruluşları değil, il genelindeki endüstriyel riski hedefler. Kuruluşlar açısından öne çıkan maddeler şunlardır:
- Kapsam dışı ama riskli tesisler: BEKRA kapsamı dışında kalan, yaşam alanlarında risk oluşturan kimyasal kuruluşların, örnek olarak tekstil tesisleri ve akaryakıt istasyonlarının, belirlenmesi ve önlem alınması 2022-2027 dönemi için planlanmış. Bu çalışma AFAD İl Müdürlüğü, Büyükşehir Belediyesi, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü ve OSB ile birlikte yürütülecek.
- Belgeler: Alt seviyeli kuruluşların büyük kaza önleme politika belgesi, alt ve üst seviyeli kuruluşların büyük kaza senaryo dokümanı hazırlaması ve tehlikeli madde müdahale kartlarının ilgili birimlere iletilmesi.
- İtfaiye uyumu ve tatbikat: Endüstriyel kuruluşlardaki söndürme sistemlerinin itfaiyeyle uyumlu çalışması ve tatbikatların düzenli yapılması; sorumlusu Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı.
- İl planlarına senaryo: Endüstriyel kazaya özgü senaryoların AFAD İl Müdürlüğü'nün afet müdahale planına eklenmesi.
- Tahliye: Kuruluşların tahliye planlarında yaşlı, engelli ve diğer incinebilir grupların dikkate alınması.
Kapsam dışında kalan bir tekstil veya kimya tesisi için bu, ileride il müdürlüğünden bilgi talebi gelebileceği anlamına gelir. Madde envanteri ve senaryo çalışması hazır olan tesis bu talebe hızlı yanıt verir.
Deprem Senaryoya Nasıl Girer?
6 Şubat 2023 depremleri, depremin Gaziantep için uzak bir ihtimal olmadığını gösterdi. Gaziantep OSB yönetimi bölgedeki fabrikaların hasarsız atlattığını açıklarken, Büyükşehir Belediye Başkanı İslahiye OSB'nin ve Nurdağı'nda bir yağ fabrikasının hasar gördüğünü duyurdu. Medyascope'un TMMOB verilerine dayanan haberine göre ilde incelenen 1.182 sanayi işletmesinin 5'i yıkıldı, 16'sı ağır hasar gördü.
LPG tesisinde deprem tek bir başlatıcı olay değildir; aynı anda birden fazla koruma katmanını etkileyebilir. Senaryo dokümanında şu soruları soruyoruz:
- Tank ayakları ve ankrajları sarsıntıda tankı yerinde tutuyor mu; esnek bağlantı olmayan hatlar tank nozulunu zorlar mı?
- Elektrik kesildiğinde acil kapama vanaları emniyetli konuma gidiyor mu?
- Soğutma suyu veya yangın suyu tek bir hatta mı bağlı; hat koparsa yedek var mı?
- Dolu tüp istif alanında devrilme ve vana kırılması değerlendirildi mi?
Etki mesafelerini sonuç modellemesi ile hesaplıyor, senaryoları büyük kaza senaryo dokümanına aktarıyoruz. LPG tesislerine özgü konular için LPG depolama güvenliği yazımıza bakabilirsiniz.
Gaziantep'te Hangi Kurumlarla Muhatap Olursunuz?
- Gaziantep Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü: Bildirim, belge incelemesi ve denetim.
- AFAD Gaziantep İl Müdürlüğü: Müdahale kartlarının alıcılarından biri; il afet müdahale planı ve endüstriyel senaryolar.
- Gaziantep Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı: Söndürme sistemleri uyumu ve tatbikatlar.
- Gaziantep OSB: OSB içindeki kuruluşlar için ilk müdahale ve koordinasyon. Ekonomi Gazetesi'nin Mayıs 2026 haberine göre OSB itfaiyesi 2 istasyon ve 1 müfrezeden oluşuyor.
Dâhili acil durum planında OSB itfaiyesi ile kent itfaiyesinin rolleri ve haberleşme zinciri açıkça yazılmalıdır.
Ekiplerimiz Gaziantep'te Nasıl Çalışıyor?
Ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden Gaziantep'teki tesise gider. İlk ziyarette depo ve tank sahasını görüyor, güvenlik bilgi formlarını topluyor ve stok kayıtlarından azami miktarı birlikte çıkarıyoruz. Kapsam ve seviye netleştikten sonra bütün belgeleri tek bir senaryo setinden üretiyoruz. Ayrıntılı adımlar BEKRA / SEVESO danışmanlığı sayfasında. Bildirim sürecini BEKRA bildirimi yazımızda anlattık. Mevcut belgeleriniz yeni tank veya ürün eklenmesiyle eskidiyse doküman revizyonu yapıyoruz. İldeki diğer hizmetler için Gaziantep proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasına, sektörel yaklaşım için akaryakıt ve LPG depolama tesisleri sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Fabrikamızda yedek yakıt için LPG tankı var. BEKRA'ya girer miyiz?
Tek başına sıvılaştırılmış parlayıcı gaz miktarı 50 tonun altındaysa alt seviye eşiğine ulaşmazsınız. Ancak sahadaki solvent, aerosol veya diğer parlayıcı maddeler varsa toplama kuralıyla birlikte hesaplanmalıdır.
BEKRA kapsamında değiliz. İl müdürlüğü yine de bilgi isteyebilir mi?
Gaziantep'in eylem tablosu, kapsam dışında kalıp yaşam alanında risk oluşturan kimyasal kuruluşların belirlenmesini 2022-2027 dönemi eylemleri arasında sayıyor. Bu nedenle kapsam hesabınızı ve madde envanterinizi yazılı tutmanızı öneriyoruz.
Alt seviyeli bir LPG dağıtım tesisi hangi belgeleri hazırlar?
Bildirim, Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi, Büyük Kaza Senaryo Dokümanı ve tehlikeli madde müdahale kartları. Güvenlik raporu üst seviyeli kuruluşların yükümlülüğüdür.
Kaynaklar
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702)
- Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Güvenlik Raporu Tebliği (RG 19.04.2019/30750)
- Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)
- Gaziantep Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Endüstriyel Kazalar Eylemler (Gaziantep) tablosu (2022)
- Ekonomist, Gaziantep OSB'de fabrikalar yeniden üretime başladı (13 Şubat 2023)
- Ensonhaber, Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı açıklaması, Nurdağı ve İslahiye sanayi alanları (24 Mart 2023)
- Medyascope, Depremin ardından: Gaziantep (6 Şubat 2024)
- Ekonomi Gazetesi, Cengiz Şimşek Gaziantep OSB başkanlığında güven tazeledi (14 Mayıs 2026)
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi