İzmir Patlamadan Korunma ve ATEX

İzmir'de Patlayıcı Ortam Nerelerde Oluşuyor?

İzmir'de patlayıcı ortamın dört ana kaynağı var. Aliağa'daki rafineri, petrokimya, LPG ve LNG tesislerinde yanıcı gaz ve buhar; Atatürk OSB ve diğer karma OSB'lerdeki kimya, boya ve kaplama tesislerinde solvent buharı; Kemalpaşa'daki gıda ve Menemen'deki plastik tesislerinde yanıcı toz; Aliağa'daki gemi geri dönüşüm sahalarında ise sökülen geminin içinde kalan yakıt ve gaz. Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633), bu ortamların oluşabileceği her işyerinde çalışmaya başlamadan önce patlamadan korunma dokümanı hazırlanmasını ister.

Aliağa'daki Terminal ve İskelelerde Hangi Bölgeler Çıkar?

• LPG stoklama ve dolum: Aliağa'daki bir LPG stoklama tesisinin kamuya açık bilgilendirme belgesinde depolanan LPG ve propan çok kolay alevlenir gaz olarak sınıflandırılıyor. LPG havadan ağırdır; sızıntıda kanal, rögar ve çukurlarda birikir. Bölge sınırları zemin seviyesinde geniş çizilir, drenaj ve kablo kanalları ayrıca değerlendirilir.
• Rafineri ve petrokimya üniteleri: Pompa salmastraları, flanşlar, numune alma noktaları, tank havalandırma ağızları. Yüzer tavanlı tanklarda tavan ile cidar arası ayrı bir bölgedir.
• İskeleler: 1 Temmuz 2019'da Petkim Limanı'nda yükleme bağlantısı yapılan bir LPG tankerinde patlama ve yangın çıktı, bir kişi öldü. Nedeni ilk açıklamalarda belirlenemedi. Yükleme kollarında bağlantı ve ayırma anı, hat içinde kalan ürünün boşaltılması ve buhar dönüş hattı, bölgelendirmenin en dikkat isteyen noktalarıdır. Gemi ile iskele arasındaki statik elektrik ve katodik koruma akımları da tutuşturucu kaynak başlığında ayrıca ele alınır.
• LNG tesisleri: Aliağa'da LNG depolama ve gazlaştırma tesisleri bulunur. Soğuk LNG buharı ısınana kadar havadan ağır davranabilir; bölge sınırı bu davranışa göre değerlendirilir.

Sektöre özgü ayrıntılar için akaryakıt ve LPG depolama ile enerji ve doğalgaz tesisleri sayfalarına, LPG'ye özgü önlemler için LPG depolama güvenliği yazısına bakabilirsiniz.

Gemi Söküm Sahalarında Patlama Riski Nereden Gelir?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın Eylül 2023 tarihli Gemi Sanayi ve Kıyı Yapıları Bülteni'ne göre Aliağa'da 1.300 metrelik kıyı şeridinde 22 gemi geri dönüşüm firması faaliyet gösteriyor. Bu sahalarda temel iş oksi-yakıt ile sıcak kesmedir ve risk, kesilen sacın arkasında kalan şeydir.

• Yakıt ve yağ tanklarında, sintinede ve boru hatlarında kalan hidrokarbon ve buharı
• Kapalı bölmelerde birikebilecek gazlar ve oksijen fazlalığı veya eksikliği
• Kesme işinde kullanılan oksijen, LPG veya asetilen tüplerinin depolanması ve hortum kaçakları

Burada patlamadan korunma dokümanı sabit bir tesis çizimi gibi değil, her gemide tekrarlanan bir iş akışı olarak yazılmalıdır: hangi bölmeye kimin, hangi gaz ölçümünden sonra, hangi izinle girdiği. Bu konuyu sıcak çalışma izni ve kapalı alana giriş kazaları yazılarında ayrıntılı anlattık.

OSB'lerde Solvent Buharı ve Yanıcı Toz

Aliağa dışındaki patlayıcı ortamlar daha küçük ölçekli ama çok daha fazla sayıda tesiste ortaya çıkar.

• Kimya, boya ve kaplama (Atatürk OSB ve karma OSB'ler): Reaktör ve karıştırıcı ağızları, varil ve IBC'den aktarma, boya kabinleri ve solvent depoları. Bölgelendirme havalandırma debisine bağlıdır; fan arızasında hattın nasıl durduğu dokümanda yazılı olmalıdır.
• Gıda (Kemalpaşa): Kemalpaşa OSB'nin 2015 tarihli sektör dağılımında gıda ve tarım ürünleri tesislerin yüzde 13'üydü. Un, şeker, nişasta ve baharat gibi tozlarda silo, elevatör, öğütme ve toz toplama filtreleri bölgelendirilir.
• Plastik (Menemen): İzmir Menemen Plastik İhtisas OSB'deki tesislerde toz hammaddenin pnömatik taşınması, öğütme ve silolar. Havada asılı toz bulutu ile yüzeyde biriken toz tabakası ayrı ayrı değerlendirilir; plastik granül ve tozda statik elektrik de önemli bir tutuşturucu kaynaktır.

Tozun yanıcılık parametreleri bilinmiyorsa toz ve gaz patlaması risk değerlendirmesi kapsamında numune analizi planlıyoruz. Sektör konuları için gıda, un ve yem ile boya ve solvent tesisleri sayfalarına bakabilirsiniz.

Doküman Ne Zaman Güncellenmeli ve Kim İster?

Patlamadan korunma dokümanı bir kez hazırlanıp rafa kaldırılan bir belge değildir. İşyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli bir değişiklik olduğunda yeniden gözden geçirilmesi gerekir. İzmir'de en sık karşılaştığımız tetikleyiciler şunlar:

• Aliağa'da yeni tank, yükleme kolu veya boru hattı eklenmesi
• OSB'deki tesiste solvent bazlı üründen su bazlı ürüne geçiş veya tersi
• Toz toplama sisteminin, silonun ya da havalandırma fanının değişmesi
• Bölgeye yeni elektrikli ekipman alınması; bu durumda Ex-proof ekipman uygunluk değerlendirmesi gerekir

Doküman, iş sağlığı ve güvenliği teftişlerinde istenen belgelerdendir; İzmir'de bu teftişleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı İzmir Grup Başkanlığı yürütür. Güncelleme ölçütleri için PKD ne zaman güncellenmeli? yazısına, çalışan eğitimi için parlayıcı ve patlayıcı ortamlarda güvenli çalışma eğitimi sayfasına bakabilirsiniz.

Ekiplerimiz İzmir'de Nasıl Çalışıyor?

İzmir'de yerel ofisimiz yok; ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden sahaya gider. Bölgelendirmeyi TS EN IEC 60079-10-1 (gaz) ve TS EN IEC 60079-10-2 (toz) esaslarına göre hesaplıyor, tutuşturucu kaynakları TS EN 1127-1'e göre değerlendiriyoruz. Sahada Ex ekipmanın bulunduğu bölgeye uygunluğunu tek tek kontrol ediyor, kayıtları F'OPS uygulamasıyla tutuyoruz. Dokümanın içeriği için patlamadan korunma dokümanı, çizimler için ATEX bölgelendirme sayfalarına bakabilirsiniz. Ex ekipmanların sonraki muayenesi İzmir periyodik muayene, ildeki diğer hizmetler İzmir proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasında.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633)
• TS EN IEC 60079-10-1 ve TS EN IEC 60079-10-2 tehlikeli bölge sınıflandırması; TS EN 1127-1
• Aliağa'daki bir LPG stoklama tesisinin kamunun bilgilendirilmesi belgesi (Ek-5)
• Deniz Haber, Petkim Limanı'nda LPG tankerinde patlama (2 Temmuz 2019)
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğü, Gemi Sanayi ve Kıyı Yapıları Bülteni Sayı 7 (Eylül 2023)
• Milliyet, Güngör Uras, "Enerji üssü İzmir" (Ekim 2017): Aliağa'daki LNG tesisleri
• Capital, Kemalpaşa OSB dosyası (Temmuz 2015)
• KobiEfor, Ege Bölgesi OSB'leri (Şubat 2016)
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı, İzmir Grup Başkanlığı duyuruları