Konya'da BEKRA Kapsamı Nereden Çıkar?
Konya'nın sanayi profili Kocaeli veya İzmir gibi rafineri ve kimya ağırlıklı illerden farklıdır. İldeki tesislerin büyük kısmı makine, metal ve gıda üretir; Konya İl Çevre Durum Raporu'na göre 2022'de sanayi siciline kayıtlı 9.295 firmanın yüzde 17,23'ü makine ve ekipman, yüzde 16,26'sı metal ürünleri, yüzde 11,13'ü gıda imalatındadır. Bu tesislerin çoğu Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (BEKRA, RG 02.03.2019/30702) eşiklerinin altında kalır.
Ancak kapsam tesisin ana faaliyetine değil, sahada aynı anda bulunabilecek tehlikeli madde miktarına bakar. Bir tarım ilinde bu miktar beklenmedik yerlerde birikebilir: yakıt ikmali yapan depolarda, soğuk hava depolarının amonyaklı soğutma sistemlerinde, gübre depolarında ve büyük tesislerin enerji ve yardımcı hizmet birimlerinde.
Konya'da Hangi Madde Grupları Kapsamı Belirliyor?
BEKRA Yönetmeliği Ek-1, bazı maddeleri adıyla, diğerlerini tehlike sınıfına göre listeler. Konya'daki tesislerde ilk baktığımız kalemler şunlardır:
- LPG ve akaryakıt: Tarımsal mekanizasyonu yüksek bir ilde akaryakıt ve LPG dağıtım depoları, tüp dolum tesisleri ve büyük işletmelerin kendi yakıt tankları kapsam değerlendirmesinin ilk adayıdır. LPG ve petrol ürünleri Ek-1'de adıyla yer alır.
- Amonyak: Süt, et, meyve ve sebze işleyen tesislerde ve soğuk hava depolarında amonyaklı soğutma yaygındır. Amonyak da Ek-1'de adıyla listelenir. Tek başına eşik altında kalan bir sistem, sahadaki diğer zehirli maddelerle birlikte toplama kuralına göre yeniden değerlendirilmelidir.
- Gübre ve amonyum nitrat: Amonyum nitrat Ek-1'de, türlerine göre ayrı eşik miktarlarıyla adıyla yer alır. Gübre depolarında ve dağıtım noktalarında stok ekim dönemine göre hızla değişir; bildirimde esas alınan yıllık ortalama değil, aynı anda bulunabilecek azami miktardır.
- Metal ve alüminyum tesislerinde yardımcı maddeler: Yakıtlar, oksijen ve diğer teknik gazlar, kaplama ve yüzey işlemde kullanılan kimyasallar. Ana ürün tehlikeli madde olmasa da bu kalemlerin toplamı kapsamı değiştirebilir.
Kapsam hesabının mantığı için BEKRA kapsamında mıyım? yazısına, envanter ve sınıflandırma çalışması için tehlikeli madde envanteri ve müdahale kartları sayfasına bakabilirsiniz.
Konya'daki Senaryolarda Neye Dikkat Ediyoruz?
Senaryo dokümanı ve güvenlik raporu, tesisin çevresini ve doğal tehlikeleri de ele alır. Konya'da bu bölümde üç başlık öne çıkar.
- Obruk: Konya İl Afet Risk Azaltma Planı (2022-2026) kapsamında obruk duyarlılık haritası ve erken uyarı sistemi projesi yürütülüyor; Kasım 2025'te obrukların yerleşim yerlerini giderek daha çok tehdit ettiği vurgulandı. Tank sahası, set (bund) duvarı ve gömülü boru hattı olan bir kuruluşta zemin oturması, sızıntı senaryolarının başlatıcı olayları arasında değerlendirilmelidir.
- Deprem ve sel: Aynı toplantıda AFAD, depremi ve sel ile taşkınları ildeki öncelikli tehlikeler arasında saydı. Deprem, aynı anda hem sızıntı başlatıp hem de elektrik ve yangın suyu gibi koruma katmanlarını devre dışı bırakabilen ortak bir nedendir.
- Komşu tesis ve OSB içi etkileşim: Konya OSB 2.300 hektarlık alanda 667 faal işletmeyi barındırır (Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü, 2023). Bir yakıt deposunun ısıl ışınım veya aşırı basınç mesafesi komşu fabrikaya ulaşıyorsa bu durum senaryoda gösterilmelidir. Konu domino etkisi ve QRA yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
Etki mesafelerini sonuç modellemesi ile hesaplıyor, sonuçları büyük kaza senaryo dokümanına ve üst seviyeli kuruluşlarda güvenlik raporuna aktarıyoruz.
Konya'da Hangi Kurumlarla Muhatap Olursunuz?
Bildirim ve denetim Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın sorumluluğundadır; ildeki muhatap Konya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'dür. İl müdürlüğü, yıllık il çevre durum raporlarında ildeki BEKRA kuruluşlarını ve bildirimleri ayrı tablolar halinde izler.
- AFAD Konya İl Müdürlüğü: Harici acil durum planından sorumludur; tehlikeli madde müdahale kartları bu kuruma gönderilir. İl Afet Risk Azaltma Planı'nı da AFAD yürütür.
- İl sağlık müdürlüğü ve itfaiye: Müdahale kartlarının diğer alıcılarıdır.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı'nın iş müfettişleri, iş sağlığı ve güvenliği denetiminde dâhili acil durum planını ve patlamadan korunma dokümanını da inceleyebilir.
Dâhili acil durum planındaki iletişim zincirinde bu kurumların güncel numaraları ve ilçe itfaiyesinin varış süresi doğru yazılmalıdır. İlçelerdeki tesislerde itfaiyenin uzaklığı, ilk müdahalenin tesis ekibine kaldığı süreyi uzatır.
Çalışmayı Nasıl Yürütüyoruz?
Önce madde listenizi ve güvenlik bilgi formlarınızı alıp kapsam ve seviyeyi belirliyoruz. Kapsam dışı çıkan tesislere de, stok artışı veya yeni ürün halinde kapsamın nasıl değişeceğini gösteren kısa bir not bırakıyoruz. Kapsamdaki kuruluşlarda bildirim, büyük kaza önleme politika belgesi, senaryo dokümanı ve gerekiyorsa güvenlik raporunu aynı senaryo setinden üretiyoruz. Bildirim sistemine ilişkin pratik adımlar BEKRA bildirimi nasıl yapılır? yazısında. Yöntem, belge listesi ve teslim edilenler için BEKRA / SEVESO danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz. Mevcut belgeleriniz bir kapasite artışından sonra eskidiyse doküman revizyonu ile güncelliyoruz.
Ekiplerimiz Konya'da Nasıl Çalışıyor?
Konya'da ofisimiz yok; ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden sahaya gider. Envanter ve kapsam hesabını belgeler üzerinden uzaktan başlatıyor, saha ziyaretinde tank sahasını, depolama alanlarını, set ve drenaj düzenini ve çevredeki yapıları yerinde görüyoruz. Senaryo çalışmasının parçası olan çalıştayları tesisinizde, işletme ve bakım ekibinizle yapıyoruz. Saha kayıtlarını F'OPS uygulamasıyla tutuyoruz. İldeki diğer hizmetler için Konya proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasına, depolama tesislerine özgü konular için akaryakıt ve LPG depolama tesisleri sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Soğuk hava depomuzda amonyaklı soğutma var. BEKRA kapsamına girer miyiz?
Sistemdeki toplam amonyak miktarına ve sahadaki diğer zehirli maddelere bağlıdır. Amonyak Ek-1'de adıyla yer alır; eşik altında kalsanız bile toplama kuralıyla yapılan hesabı yazılı tutmanızı öneriyoruz. Eşik altı tesislerde soğutma sisteminin periyodik kontrolü ve acil durum planı yine gereklidir.
Gübre stoğumuz ekim döneminde artıyor, diğer aylarda çok düşük. Hangi miktarı esas almalıyız?
Sahada aynı anda bulunabilecek azami miktarı. Kapsam, en yüksek stok dönemine göre belirlenir. Stok sınırını bilinçli olarak eşik altında tutmak istiyorsanız bunun yazılı bir prosedürle ve stok kayıtlarıyla izlenmesi gerekir.
Obruk riskini senaryo dokümanında nasıl ele alıyorsunuz?
Obruğu ayrı bir senaryo olarak değil, zemin oturmasıyla başlayan sızıntı senaryolarının olası nedeni olarak ele alıyoruz. Tank tabanı, set duvarı ve gömülü hatlar için hasar halinde sızıntının nereye yayılacağını ve nasıl fark edileceğini senaryoya yazıyoruz. İl ölçeğindeki duyarlılık bilgisi için AFAD Konya İl Müdürlüğü'nün çalışmalarını takip etmenizi öneriyoruz.
Kaynaklar
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702)
- Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Güvenlik Raporu Tebliği (RG 19.04.2019/30750)
- Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)
- Konya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Konya 2022 Yılı İl Çevre Durum Raporu (2023)
- İHA, Konya'da İl Afet Risk Azaltma Planı değerlendirme toplantısı (24 Kasım 2025)
- Selçuk Üniversitesi, Konya İl Risk Azaltma Planı'nın İşlevselliği Üzerine Bir Değerlendirme (yüksek lisans tezi, 2023)
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi