Mersin'de Patlayıcı Ortam Nerelerde Oluşuyor?
Mersin'de patlayıcı ortamın üç ana kaynağı vardır. Kıyıdaki akaryakıt ve kimyasal terminallerinde yanıcı buhar, LPG dolum ve depolama tesislerinde havadan ağır gaz, Mersin-Tarsus OSB'deki kimya, plastik ve gıda üreticileriyle yakıt hazırlama yapan tesislerde ise solvent buharı ve yanıcı toz. Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633), bu ortamların oluşabileceği her işyerinde çalışmaya başlamadan önce patlamadan korunma dokümanı hazırlanmasını ister.
Akaryakıt Terminallerinde Bölgeler Nerede Çıkar?
Mersin'deki tank terminallerinin bir kısmı büyük ölçeklidir. Eski ATAŞ rafinerisi 2004'te rafinajı bırakıp ürün terminaline dönüştü (MEES); Opet, Mersin terminalini 240.000 m³ depolama kapasitesiyle şirketin ikinci büyük tesisi olarak tanıtır. Bu ölçekte bölgelendirme, tek tek salım kaynaklarının doğru tanımlanmasına dayanır.
- Tanklar: Sabit tavanlı tanklarda havalandırma ağzı ve basınç-vakum vanaları çevresi, yüzer tavanlı tanklarda tavan ile cidar arasındaki boşluk ve tavan üstü.
- Pompa ve vana grupları: Salmastra ve flanşlar; kaçak sıklığı bakım düzeyine göre ikincil salım sınıfını belirler.
- Tanker dolum adaları: Üstten dolumda dolum ağzı, alttan dolumda bağlantı noktası ve buhar geri kazanım hattı.
- İskele ve şamandıra bağlantıları: Hortum ve kol bağlantıları, numune alma noktaları, pig istasyonları. Gemi ile kıyı arasında statik elektrik ve katodik koruma akımları ayrı bir tutuşturucu kaynak başlığıdır.
- Setler ve drenaj: Set içinde biriken ürün ve yağlı su ayırıcıları.
Yanıcı sıvılar için sınıflandırma ve depolama kurallarını yanıcı sıvı deposu yazımızda, statik elektriği statik elektrik yazımızda ele aldık.
LPG ve Amonyak Alanlarında Neye Dikkat Edilir?
LPG dolum ve depolama tesislerinde bölgelendirmenin ağırlığı tank vanaları, dolum noktaları ve tanker boşaltma alanlarıdır. LPG havadan ağırdır; sızıntıda kanal, çukur ve rögar gibi alçak noktalara akar. Bu yüzden bölge sınırları zemin seviyesinde geniş çizilir, drenaj ve kablo kanalları ayrıca değerlendirilir. Tank yangına maruz kaldığında BLEVE riski de doğar; konuyu LPG depolama güvenliği yazımızda anlattık.
Gübre üretimi ve büyük soğutma sistemlerinde kullanılan amonyak da yanıcı bir gazdır, ancak alt patlama sınırı yüksektir ve havadan hafiftir. Amonyakta bölgelendirme çoğu zaman küçük çıkar; asıl belirleyici etki toksisitedir. Bu nedenle kompresör, dolum ve vana gruplarını bölgelendirirken toksik yayılımı Mersin BEKRA / SEVESO çalışmasında ayrıca ele alıyoruz.
Tozlar: Hangisi Patlar, Hangisi Patlamaz?
Mersin'deki toz kaynakları birbirinden çok farklıdır ve hepsi yanıcı değildir. Yanlış sınıflandırma iki yönde de hata doğurur: yanıcı toz gözden kaçabilir ya da gereksiz Ex ekipman yatırımı yapılabilir.
| Toz | Yanıcı mı? | Mersin'deki tipik yer | Değerlendirmede dikkat |
|---|---|---|---|
| Un, tahıl, yem | Evet | Gıda ve yem işleyen tesisler | Silo, elevatör, öğütme ve toz toplama filtreleri |
| Kömür, petrokok | Evet | Yakıt olarak kömür veya petrokok kullanan çimento ve enerji tesisleri | Yakıt değirmeni, toz kömür bunkeri, filtre |
| Plastik tozu | Evet | OSB'deki plastik üreticileri | Öğütme, pnömatik taşıma, toz tabakası |
| Amonyum nitrat | Yanıcı toz değildir; oksitleyicidir | Gübre üretimi ve depolama | Organik madde ve yakıtla kirlenme, ısı kaynakları |
| Cam hammaddeleri (silis kumu, soda) | Hayır | Cam fabrikaları | Patlama değil, solunabilir toz ve kristal silika konusu |
Mersin'in 2019 Çevre Durum Raporu'na göre ilde sürekli emisyon ölçümü yapılan tesisler arasında iki çimento ve iki cam tesisi var. Çimento tesislerinde patlamadan korunma dokümanının ağırlığı klinker değil yakıt hazırlama hattıdır. Cam tesislerinde ise toz, patlamadan çok sağlık açısından önemlidir ve solunabilir toz maruziyet ölçümü ile değerlendirilir.
Tozun yanıcılık parametreleri bilinmiyorsa toz ve gaz patlaması risk değerlendirmesi kapsamında numune analizi planlıyoruz. Silo önlemleri için toz patlaması ve silo yazımıza bakabilirsiniz.
OSB'deki Kimya ve Plastik Tesislerinde Neler Öne Çıkar?
Mersin-Tarsus OSB'de kimya, plastik, cam ve gıda dahil 14 sektör kümelenmiştir (Aralık 2024). Solvent kullanan kimya ve boya üreticilerinde reaktör kapakları, hammadde ekleme ağızları, varil ve IBC'den aktarma noktaları ile solvent depoları bölgelendirilir. Bu alanlarda bölge sınırı havalandırmaya doğrudan bağlıdır; havalandırma debisini ölçüyor, fan durduğunda bölgenin nasıl değiştiğini ve hattın nasıl durduğunu dokümana yazıyoruz. Forklift akü şarj odalarında hidrojen birikmesi de unutulmamalıdır.
Ekiplerimiz Mersin'de Nasıl Çalışıyor?
Mersin'de ofisimiz yok; ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden sahaya gider. Güvenlik bilgi formlarını, yerleşim planlarını ve mevcut Ex ekipman listesini önceden uzaktan alıyor, saha ziyaretinde havalandırmayı ölçüyor ve Ex ekipmanın bölgeye uygunluğunu tek tek kontrol ediyoruz. Saha verilerini F'OPS uygulamasıyla kaydediyor, raporu sahada oluşturuyoruz.
Bölgelendirmeyi TS EN IEC 60079-10-1 (gaz) ve TS EN IEC 60079-10-2 (toz) esasına, tutuşturucu kaynak değerlendirmesini TS EN 1127-1'e dayandırıyoruz. Elektrik tesisatı TS EN IEC 60079-14, periyodik muayene TS EN IEC 60079-17 kapsamındadır. Dokümanın içeriği için patlamadan korunma dokümanı, çizimler için ATEX bölgelendirme sayfalarına bakabilirsiniz. Ex ekipmanların sonraki muayenesi Mersin periyodik muayene sayfasında; ildeki diğer hizmetler Mersin proses güvenliği ve periyodik muayene sayfasında. Ceyhan'daki tesisler için Adana patlamadan korunma ve ATEX sayfamız var.
Sık Sorulan Sorular
Gübre depomuz için patlamadan korunma dokümanı gerekir mi?
Amonyum nitrat yanıcı toz sınıfında değildir; bu yüzden toz patlaması açısından bölgelendirme genellikle gerekmez. Ancak depoda forklift şarj odası, yakıt tankı veya doğal gaz hattı varsa bu alanlar değerlendirilir. Amonyum nitratın kendine özgü tehlikesi BEKRA ve risk değerlendirmesinde ele alınır.
Şamandıra bağlantısı olan terminalde deniz tarafı da dokümana girer mi?
Doküman işverenin kontrolündeki işyerini kapsar. Kıyıdaki bağlantı noktaları, pig istasyonları ve hortum bağlantıları bölgelendirilir; gemi üzerindeki alanlar ise geminin kendi kurallarına tabidir. Arayüzdeki statik elektrik ve topraklama önlemleri dokümanda açıkça yazılmalıdır.
Mevcut dokümanımız eski. Ne zaman güncellenmeli?
Yeni tank, yeni ürün, havalandırma değişikliği veya kaza sonrasında. Ayrıntılar patlamadan korunma dokümanı ne zaman güncellenmeli yazımızda.
Kaynaklar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013/28633)
- TS EN IEC 60079-10-1, TS EN IEC 60079-10-2, TS EN IEC 60079-14, TS EN IEC 60079-17, TS EN 1127-1
- Middle East Economic Survey (MEES), ATAŞ rafinerisi haberi (21 Haziran 2004)
- Opet, Terminaller sayfası (Mersin Terminali, 240.000 m³)
- Toros Tarım, BEKRA Kamunun Bilgilendirilmesi: Mersin Tesisi (2024)
- Mersin İli 2019 Yılı Çevre Durum Raporu (sürekli emisyon ölçüm sistemi bulunan tesisler)
- Mersin Haberci, Mersin-Tarsus OSB haberi (30 Aralık 2024)
Teknik kontrol: Eyüp Yıldız, Elektrik Mühendisi