Mersin'de BEKRA Kapsamı Nerede Yoğunlaşıyor?
Mersin'de büyük kaza riski taşıyan madde miktarları kıyı şeridinde toplanır. Mersin Limanı 2023'te 31,45 milyon ton yük elleçledi (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) ve bu yükün önemli bir kısmı limanın çevresindeki tank terminallerinden geçer. TÜRKLİM'in Mart 2026 tarihli dökme sıvı terminalciliği raporu, Mersin'de kayda değer kapasiteye sahip birden fazla depolama terminali bulunduğunu belirtir. Bunlara kentin doğusundaki gübre kompleksi ve OSB'lerdeki kimya tesisleri eklenir.
Kapsam, tesis tipine göre değil, sahada bulunabilecek azami madde miktarına göre belirlenir. Kendi durumunuzu hızlıca değerlendirmek için BEKRA kapsamında mıyım? yazımıza bakabilirsiniz.
Mersin'deki Tesis Tipleri Hangi Eşiklerle Karşılaşır?
Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik Ek-1, bazı maddeleri adıyla ve eşik miktarlarıyla sayar. Mersin'deki tesislerde en sık karşılaşılanlar şunlardır:
| Madde | Alt seviye eşiği | Üst seviye eşiği | Mersin'deki tipik yer |
|---|---|---|---|
| Petrol ürünleri (benzin, motorin, fuel oil vb.) | 2.500 ton | 25.000 ton | Kıyıdaki akaryakıt terminalleri, eski ATAŞ sahası |
| Sıvılaştırılmış parlayıcı gazlar (LPG) | 50 ton | 200 ton | LPG dolum ve depolama tesisleri |
| Susuz amonyak | 50 ton | 200 ton | Gübre üretimi, büyük soğutma tesisleri |
| Amonyum nitrat | Türüne göre ayrı eşikler | Gübre üretimi ve depolama | |
Terminallerde stok gemi takvimine göre hızla değişir. Hesapta yıllık ortalama değil, tankların azami dolum kapasitesi esas alınır. Gümrüklü veya transit ürün tutulan tanklar da sahadaki toplam miktara dahildir. Eşiğin altında kalan tek bir maddeye bakarak sonuca varmak yanıltıcıdır; farklı parlayıcı ve toksik maddeler toplama kuralıyla birlikte değerlendirilir.
Gübre ve Amonyum Nitrat: Beyrut'tan Sonra Ne Değişti?
Akdeniz ilçesi Karaduvar'daki gübre tesisinin 2024 tarihli kamuoyu bilgilendirme belgesi, tesisi üst seviyeli kuruluş olarak tanımlar. Belgede bildirime konu maddeler arasında amonyak, amonyum nitrat, nitrik oksit, azot dioksit, hidrojen ve doğal gaz yer alır. Senaryolar arasında iskeledeki amonyak boşaltma kolu, tanklar, pompalar ve boru hatlarından amonyak salımı sayılır; dış etkenler olarak deprem, yıldırım, tehlikeli madde taşımacılığı ve komşu tesislerden gelebilecek domino etkisi belirtilir.
Ağustos 2020'de Beyrut Limanı'nda uygun koşullar sağlanmadan depolanmış amonyum nitratın patlaması, gübre depolamasını kıyı kentlerinde yeniden gündeme taşıdı. 2001'deki Toulouse AZF patlaması da uyumsuz bir maddenin bulaşmasının amonyum nitratı nasıl tetikleyebileceğini göstermişti. Bu iki olayı Beyrut ve Toulouse AZF yazılarımızda ele aldık.
Mersin'de amonyum nitrat içeren gübreyi depolayan, paketleyen veya sevk eden tesisler için önerimiz:
- Ürün türünü ve azot içeriğini doğru sınıflandırmak; eşik bu sınıflandırmaya göre değişir.
- Depoda uyumsuz maddeleri (yakıtlar, organik maddeler, klorlu bileşikler, asitler) ayırmak ve geri dönen, dökülmüş veya kirlenmiş ürünü ayrı yönetmek.
- Toksik amonyak senaryosu ile amonyum nitrat ayrışma ve patlama senaryosunu aynı belgede ama ayrı etki alanlarıyla göstermek.
Kıyı Şeridinde Domino Etkisi ve QRA Neden Önemli?
Akdeniz ilçesi kıyısında liman, eski rafineri sahasındaki terminal, gübre kompleksi ve diğer depolama tesisleri aynı hat üzerindedir. Bir tank yangınının ısıl ışınımı veya bir buhar bulutu patlamasının aşırı basıncı komşu tesisin tanklarına ulaşıyorsa, bu durum hem senaryo dokümanında hem güvenlik raporunda gösterilmelidir. Mersin'de bu analizi yaparken şunlara bakıyoruz:
- Komşu tesisin envanteri: Toksik amonyak bulutunun bir akaryakıt terminalinde, akaryakıt yangınının ise bir amonyak tankında yol açabileceği ikincil olay.
- Deniz tarafı: Bazı terminallere gemiler iskele, şamandıra veya açık deniz platformu üzerinden bağlanır. Kuruluş sınırları dışındaki boru hatları BEKRA kapsamı dışında kalır; bu yüzden kuruluş sınırının hattın neresinden başladığı belgede net çizilmelidir.
- Liman ve kent: 4 Eylül 2026'da limanda bir konteynerden etil akrilat sızıntısında 35 kişinin sağlık gözetimine alınması (Mersin Valiliği açıklaması), kıyıdaki yoğunluğun küçük olayları bile geniş etkili hale getirebileceğini gösterdi.
Etki mesafelerini patlama ve yayılım senaryosu analizi (QRA) ile hesaplıyoruz. Yöntemin depolama tesislerindeki uygulamasını domino etkisi ve QRA yazımızda anlattık.
Mersin'de Hangi Kurumlarla Çalışırsınız?
Bildirim ve denetim Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın sorumluluğundadır; ildeki muhatap Mersin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'dür. Harici acil durum planı ve tehlikeli madde müdahale kartları için AFAD Mersin İl Müdürlüğü, kartların diğer alıcıları için Mersin İl Sağlık Müdürlüğü ve Mersin Büyükşehir Belediyesi itfaiyesi muhataptır. İskele ve şamandıra operasyonu olan tesislerde Mersin Liman Başkanlığı ile yapılan iletişim de dâhili acil durum planına yazılmalıdır. Müdahale kartlarının içeriği için tehlikeli madde envanteri ve müdahale kartları sayfamıza bakabilirsiniz.
Ekiplerimiz Mersin'de Nasıl Çalışıyor?
Mersin'de ofisimiz yok; ekiplerimiz İstanbul Esenler (Tekstilkent) ve Pendik'teki ofislerimizden sahaya gider. Önce madde listenizi, güvenlik bilgi formlarını ve tank kapasitelerini uzaktan alıp kapsam ve seviye hesabını yapıyoruz. Saha ziyaretinde tank sahasını, iskeleyi, setleri ve komşu tesislerle sınırları yerinde görüyoruz. Ardından bildirim, Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi, güvenlik raporu ve büyük kaza senaryo dokümanı gibi belgeleri tek bir senaryo setinden üretiyoruz.
Yöntemin tamamı BEKRA / SEVESO danışmanlığı sayfasında. Kapasite artışı veya yeni ürün sonrası belgeleriniz eskidiyse doküman revizyonu ile güncelliyoruz. İldeki diğer hizmetlerimiz için Mersin proses güvenliği ve periyodik muayene; Ceyhan'daki terminaller için Adana BEKRA / SEVESO danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Terminalimizdeki gümrüklü transit ürün de BEKRA hesabına girer mi?
Evet. Kapsam, ürünün gümrük durumuna değil, kuruluşta bulunabilecek tehlikeli madde miktarına bakar. Transit ürün tutulan tanklar da azami kapasiteleriyle hesaba katılır.
Gübre depomuz üretim yapmıyor, yalnızca depoluyor. Yine de kapsamda mıyız?
Olabilirsiniz. BEKRA depolama faaliyetini de kapsar. Amonyum nitrat içeren ürünlerde eşik, ürünün türüne göre değişir; doğru sınıflandırma olmadan sonuca varılamaz.
Komşu tesisin riskini nasıl öğrenebiliriz?
Üst seviyeli kuruluşlar kamuoyu bilgilendirme belgesi yayımlar. Bu belgeler ve il müdürlüğüyle yapılan görüşmeler, domino değerlendirmesinde komşu envanteri için başlangıç noktasıdır.
Kaynaklar
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019/30702), Ek-1
- Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Güvenlik Raporu Tebliği (RG 19.04.2019/30750)
- Büyük Kaza Senaryo Dokümanı Tebliği (RG 30.06.2020/31171)
- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Mersin Limanı haberi (6 Ocak 2025)
- TÜRKLİM, Dünyada ve Türkiye'de Dökme Sıvı Yük Depolama Terminalciliği (Mart 2026)
- Toros Tarım, BEKRA Kamunun Bilgilendirilmesi: Mersin Tesisi (2024)
- Middle East Economic Survey (MEES), ATAŞ rafinerisi haberi (21 Haziran 2004)
- Medyascope, Mersin Limanı kimyasal sızıntı haberi (4 Eylül 2026)
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi